Centros de datos e enerxías renovables: regular sen frear o investimento

A expansión da intelixencia artificial, os servizos na nube e o almacenamento masivo de información está a impulsar unha demanda crecente de centros de datos, infraestruturas imprescindibles para o funcionamento da nosa sociedade e da nosa economía. España, grazas á súa posición xeográfica, ás súas conexións internacionais e ao seu potencial renovable, reúne excelentes condicións para converterse nun dos principais polos dixitais de Europa. 

Transformar esta oportunidade en investimentos reais esixe acertar co marco regulatorio. O proxecto de real decreto sobre sustentabilidade enerxética e medioambiental, resiliencia e soberanía dixital dos centros de datos persegue obxectivos razoables. A norma busca que estas instalacións utilicen a enerxía e a auga de xeito eficiente, contribúan á descarbonización e garantan que tanto o seu funcionamento como os datos asociados á súa operación estean protexidos pola lexislación europea. Non hai debate sobre a sustentabilidade dos centros de datos pero si en como establecer esta regulación para permitir acadar o obxectivo sen comprometer a viabilidade dos proxectos.

Un dos aspectos máis controvertidos desta normativa é a obriga de cubrir, para cada hora de funcionamento, polo menos o 80 % do consumo eléctrico mediante xeración renovable de nova implantación. O propósito é comprensible: evitar que o crecemento da nova demanda provoque un maior uso do gas e, en consecuencia, un incremento do prezo da electricidade. Con todo, os centros de datos funcionan as 24 horas, mentres que a produción eólica e solar é variable. Garantir esa coincidencia horaria desde o primeiro momento obrigaría a combinar tecnoloxías e a sobredimensionar considerablemente tanto a xeración como o almacenamento enerxético. Segundo unha simulación de APPA Renovables, por cada megavatio (MW) consumido poderían chegar a necesitarse 3,93 MW solares, 3,69 MW eólicos e 3,65 MW de baterías. En total, máis de 11 MW de capacidade por cada MW de demanda.

Tamén resulta discutible que todo o consumo deba estar vinculado exclusivamente a instalacións renovables construídas recentemente. Esta esixencia podería dificultar o aproveitamento de instalacións de xeración renovable que xa están dispoñibles, pero que actualmente se infrautilizan pola insuficiencia das redes eléctricas, a escaseza de almacenamento ou a falta de demanda en determinados momentos. Antes de esixir máis capacidade de xeración, parece razoable mellorar a integración e o aproveitamento da que xa temos.

Entre as alegacións e demandas realizadas polas diferentes asociacións sectoriais, é interesante tamén comentar a proposta que realiza APPA Renovables dun subministro 100 % renovable calculado en termos anuais. Deste xeito, un centro de datos tería que acreditar que, durante o conxunto do ano, contratou ou produciu tanta electricidade renovable como a que consumiu, aínda que a xeración e a demanda non coincidan exactamente en cada hora. No futuro, a medida que se desenvolvan as redes, as baterías, o bombeo e outras tecnoloxías xestionables, poderían introducirse correlacións estacionais, mensuais e, finalmente, horarias. Isto non suporía rebaixar os obxectivos, senón establecer unha senda máis gradual, eficiente e executable.

¿Son os centros de datos unha oportunidade para Galicia?

Galicia reúne condicións favorables para atraer estes investimentos. Conta con abundantes recursos renovables, especialmente eólicos; temperaturas moderadas que poden reducir as necesidades de refrixeración; recurso hídrico, dispoñibilidade de solo, e empresas especializadas en enerxía, enxeñaría, construción, mantemento e telecomunicacións. Tamén dispón de universidades e centros tecnolóxicos capaces de aportar coñecemento e profesionais cualificados. Con todo, estas vantaxes só poderán aproveitarse se existe capacidade suficiente de acceso e conexión, se desenvolven novas infraestruturas eléctricas e se ofrece un marco regulatorio estable e previsible.

A enerxía eólica pode desempeñar un papel fundamental. A súa capacidade para xerar durante a noite e a súa maior achega no outono e inverno permiten complementar á fotovoltaica e atender mellor unha demanda constante. Pero, para que poida asumir este papel, é necesario acelerar a tramitación de novos parques, facilitar a repotenciación dos existentes e impulsar as hibridacións. De nada serve esixir unha cobertura renovable para o desenvolvemento dos centros de datos se os proxectos eólicos permanecen bloqueados durante anos.

Por último, debe analizarse o retorno económico e social destes investimentos para o territorio. Os centros de datos xeran unha actividade importante durante a súa construción, pero o seu emprego directo permanente é reducido en relación co volume de investimento e o consumo enerxético. O seu verdadeiro valor pode residir no ecosistema que poidan xerar ao seu redor: empresas de intelixencia artificial, ciberseguridade, enxeñaría, mantemento, servizos dixitais ou investigación. O desenvolvemento de centros de datos pode supoñer unha excelente oportunidade industrial e tecnolóxica para Galicia, pero é necesario aspirar a captar toda a cadea de valor e non quedar simplemente en albergar grandes instalacións consumidoras de electricidade.