A Audiencia Nacional dá a razón ao Goberno e Alcoa queda sen 36 millóns en axudas polo parón de San Cibrao

• Alcoa faise con tres plantas de aluminio, dúas refinerías de alúmina e dúas minas nunha operación de 5.000 millóns
• Alcoa recibe a axuda de 40 millóns para o forno de ánodos de San Cibrao, pero aínda non decidiu sobre o investimento

Varapau en toda regra a Alcoa por parte da Sala do Contencioso Administrativo da Audiencia Nacional, que deixou á compañía norteamericana sen os máis de 36 millóns que reclamaba nun recurso, ao dar por válida a resolución do Ministerio de Industria que impugnaba. Esa decisión do departamento da entón ministra Reyes Maroto acordaba o reintegro total das subvencións outorgadas á súa filial Aluminio Español que foran concedidas ao abeiro do mecanismo de axudas compensatorias por custos de emisións indirectas de gases de efecto invernadoiro. E todo iso, enmarcado na gran crise de San Cibrao, con despedimento colectivo e parada das cubas electrolíticas incluídas.

A conta é sinxela, e a Alcoa finalmente non lle sae: son 34,2 millóns a devolver polas axudas outorgadas durante tres anos (2017, 2018 e 2019), en outras tantas convocatorias desas axudas por CO2 do Ministerio de Industria, e 2,3 millóns máis en concepto de interese de demora. En total, 36,5 millóns que terá que devolver Alcoa.

A crise das cubas

Unha recente sentenza da Sección Cuarta da Sala do Contencioso Administrativo da Audiencia Nacional, á que tivo acceso Economía Digital Galicia, dá por válida a causa de reintegro, que é o incumprimento das obrigas de mantemento da actividade establecidas no artigo 5 do Real Decreto-lei 20/2018, de medidas urxentes para o impulso da competitividade económica no sector da industria e o comercio en España. E dilo moi claro no seu articulado, ao contemplar “o incumprimento das obrigas impostas pola Administración ás entidades colaboradoras e beneficiarios, así como dos compromisos por estes asumidos, con motivo da concesión da subvención, sempre que afecten ou se refiran ao modo en que se deben conseguir os obxectivos, realizar a actividade, executar o proxecto ou adoptar o comportamento que fundamenta a concesión da subvención”. E foi precisamente a parada de actividade o que provoca, como na súa día anunciou Maroto, a causa de reintegro.

Foi Aluminio Español a gran prexudicada pola decisión que tomou Alcoa a mediados de 2020, dunha crise na que saíu relativamente indemne o outro centro produtivo, Alúmina. Alcoa obtén o aluminio en San Cibrao por electrólise a partir da alúmina e é entón cando procede á fabricación de produtos semielaborados partindo do aluminio primario obtido por electrólise e de chatarra.

O despedimento colectivo

Foi nese ano cando Aluminio Español abriría formalmente un período de consultas como inicio dun procedemento de despedimento colectivo que afectaría á maior parte da súa plantilla. E foi pouco despois cando o ministerio lle conminou a aclarar como podería afectar este procedemento de despedimento colectivo á produción e ao emprego na súa planta, así como á súa viabilidade. No “plan de racionalización” de Alcoa propoñíase que a empresa deixaría de realizar as operacións de fabricación de ánodos, produción de metal líquido, parando as cubas electrolíticas.

Ao iniciarse o período de consultas a empresa tiña unha plantilla de 631 traballadores, incluíndo 512 traballadores dedicados ás actividades industriais de “ánodos e electrólise” e de “fundición” a tempo completo. A empresa confirmou que a plantilla non afectada polo despedimento colectivo sería de 99 traballadores a tempo completo, “que se dedicarían a servizos de apoio”.

Argumentos rexeitados

No seu recurso ante a Audiencia Nacional, Alcoa explicaba que a Sala do Social do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia “declarou a nulidade de pleno dereito da decisión empresarial de despedimento colectivo mediante sentenza do 17 de decembro de 2020, ao apreciar, ao seu entender, a existencia de certos defectos formais no proceso de consultas que a precedeu. A comunicación da decisión de despedimento colectivo debía polo tanto considerarse como non existente”.

A argumentación central de Alcoa, que finalmente non convenceu ao tribunal, tamén consistía en sinalar que “a capacidade produtiva e a plantilla de San Cibrao mantivéronse estables desde finais do ano 2018 e ata ese mesmo momento, non se producira, en modo ningún, o incumprimento da obriga de mantemento da actividade produtiva nos termos e co alcance fixado no artigo 5 do RD-lei 20/2018, que se lle imputaba. E iso, porque os despedimentos colectivos foron declarados nulos”.