Hidróxeno verde, data center, Alcoa… Galicia

Esta semana, en Palos de la Frontera, Huelva, comezouse a construír Onuba, a primeira fase do Val do Hidróxeno Verde Andaluz. Convén deterse un segundo nas cifras porque ultimamente falamos tanto de millóns que corremos o risco de que 1.000 millóns nos parezan calderilla:

Máis de 1.000 millóns de investimento, 300 MW iniciais de electrólise —ampliables noutros 105 MW—, unha produción prevista de aproximadamente 45.000 toneladas de hidróxeno renovable ao ano, máis de 8.000 empregos directos, indirectos e inducidos ao longo das distintas fases do proxecto e actividade para máis de 400 pemes e autónomos. Ademais, o proxecto conta con 304 millóns de euros de financiación pública procedente do Plan de Recuperación e dos fondos NextGenerationEU.

Isto xa non é o habitual PowerPoint verde con muíños xirando, moléculas flotando e unha foto institucional ao final. Aquí comezan as obras. E a pregunta desde Galicia non debería ser por que Andalucía o fai. Ao contrario. Magnífica noticia para Andalucía. A pregunta interesante é outra: que estamos a construír nós dunha dimensión comparable?

Porque Galicia non carece precisamente de argumentos. Temos xeración renovable. Temos portos. Temos industria electrointensiva. Temos unha refinería. Temos unha terminal enerxética en Mugardos. Temos industria naval. Temos proxectos de metanol verde. Temos territorio industrial e temos unha posición atlántica extraordinaria. E, por se fose pouco, temos un dos maiores problemas industriais de España buscando desde hai anos unha solución enerxética estable: Alcoa San Ciprián.

Alcoa recoñece actualmente que o futuro de San Ciprián continúa condicionado, entre outros factores, polas perdas da refinería e pola falta dun prezo enerxético competitivo e estable para a planta de aluminio. O complexo mantén arredor de 1.050 empregos directos e máis indirectos.

Aquí convén non vender milagres. O hidróxeno verde non vai substituír a xigantesca cantidade de electricidade que necesita a electrólise para producir aluminio. Para iso fan falta electricidade competitiva, renovables, contratos a longo prazo, redes e moita planificación. Pero San Ciprián non é unicamente unha planta de electrólise. Tamén existe unha enorme refinería de alúmina, con procesos térmicos intensivos. E aí si aparece unha oportunidade tecnolóxica interesante.

A calcinación de alúmina necesita temperaturas superiores aos 900 graos e actualmente depende fundamentalmente de combustibles como o gas natural. Proxectos industriais internacionais xa estudan substituír ese gas parcial ou totalmente por hidróxeno renovable. Un programa de Rio Tinto respaldado pola axencia pública australiana ARENA estuda precisamente a utilización de hidróxeno na calcinación e estima que esta fase representa arredor do 30% das emisións dunha refinería de alúmina. A propia Alcoa investiga outra solución, a calcinación eléctrica, no seu proxecto Refinery of the Future de Australia. É dicir: nin sequera está decidido aínda que tecnoloxía acabará gañando esta carreira industrial. Probablemente convivirán varias.

Precisamente por iso resulta relevante estar dentro da carreira e non observala desde a beira.

Non vaia ser que, por exceso de sentido común, esperemos a que todo estea inventado, financiado e instalado noutros sitios para descubrir despois que tamén era estratéxico para Galicia.

Os centros de datos

Hai outro sector que encaixa nesta ecuación: os centros de datos.

Galicia xa ten aprobado como Proxecto Industrial Estratéxico o Galicia Green Data Center de Curtis, cun investimento declarado de 50,8 millóns de euros e 45 empregos. E os centros de datos necesitan algo que Galicia pode ofrecer: enerxía, estabilidade de subministración, solo, conectividade e sistemas de respaldo. E os Data Center son importantes na nova configuración de Europa e aliados, para non depender de China nin dunos EE. UU. cada vez máis inestables.

Outra vez, coidado cos milagres. O hidróxeno non parece hoxe a solución lóxica para alimentar continuamente un gran data center. Pero si pode desempeñar un papel importante substituíndo os xeradores diésel de emerxencia e como mecanismo de almacenamento e respaldo enerxético.

Microsoft xa probou un sistema de pilas de combustible de hidróxeno de 3 MW, precisamente a potencia equivalente aos xeradores diésel que utiliza en moitos dos seus centros de datos. O Departamento de Enerxía estadounidense tamén realizou demostracións de sistemas de respaldo mediante hidróxeno en instalacións reais. Por tanto, imaxinemos o ecosistema, porque aí está a verdadeira cuestión. Non unha planta de hidróxeno illada no medio dun polígono.

Un sistema

Renovables galegas producindo electricidade. Esa electricidade alimentando industria electrointensiva cando sexa economicamente eficiente. Parte desa enerxía transformándose en hidróxeno renovable. Hidróxeno subministrando calor industrial a actividades difíciles de electrificar. Hidróxeno como respaldo de infraestruturas dixitais críticas. Produción de metanol verde e outros derivados para a industria e o transporte marítimo. Portos como Ferrol e A Coruña conectando esas moléculas verdes cos mercados internacionais. E unha gran rede que permita mover o hidróxeno cando exista excedente ou demanda fóra de Galicia.

Porque aquí aparece outra peza fundamental: Guitiriz-Zamora.

Galicia non quedou borrada do mapa europeo, inicialmente do Estado si, pero Europa actuou. De feito, o Regulamento Delegado (UE) 2026/764 inclúe expresamente entre os tramos interiores da rede española de hidróxeno conexións como A Coruña-Zamora e Guitiriz-Zamora. A cuestión está nos tempos. Enagás sitúa estes novos tramos dentro da expansión prevista a partir de 2030, xunto con Huelva-Alxeciras e as transversais das Mesetas. Son aproximadamente 1.480 quilómetros adicionais de rede.

Estar nun mapa está ben. Estar conectado cando comeza o mercado está bastante mellor. Porque as infraestruturas non son debuxos. Determinan onde se instalan as fábricas, onde aparecen os provedores, onde aterra o capital e onde se crean cadeas de valor.

Huelva parece ter entendido perfectamente esa lóxica. Onuba non produce hidróxeno simplemente porque o hidróxeno estea de moda. Moeve prevé utilizar esas 45.000 toneladas anuais para axudar a producir combustibles destinados ao transporte por estrada, aviación e sector marítimo e para descarbonizar industrias. Ao mesmo tempo desenvolve en Andalucía biocombustibles, SAF, loxística portuaria e infraestruturas asociadas. Iso chámaselle ecosistema industrial.

Galicia tampouco parte de cero. En Mugardos, por exemplo, o proxecto Triskelion de Forestal do Atlántico para producir metanol verde ten recoñecido un investimento de 200 millóns de euros. Temos pezas. A cuestión é se somos capaces de ver o puzzle enteiro.

Alcoa, os portos, Mugardos, a produción renovable, a industria naval, os futuros data centers, o metanol verde e a conexión Guitiriz-Zamora non deberían analizarse como carpetas independentes enriba de mesas diferentes. Porque quizais o verdadeiro proxecto non sexa construír simplemente unha fábrica de hidróxeno. Quizais sexa construír un gran val industrial galego de enerxía e moléculas verdes, capaz de conectar A Mariña, Ferrolterra e A Coruña coas novas cadeas industriais europeas.

Andalucía acaba de poñer enriba da mesa un proxecto superior a 1.000 millóns de euros. E sería razoable coñecer cal é a proposta de escala equivalente que pode articular Galicia, quen serían os seus consumidores industriais, que investimento necesitaría, cando estaría dispoñible a rede e que participación pública e privada requiriría. Non por competir con Andalucía, non é o noso estilo, senón porque dentro de dez anos Europa necesitará saber onde produce a súa enerxía, onde fabrica os seus combustibles, onde procesa os seus datos e onde mantén a súa industria pesada. Por autonomía global e capacidade de actuación. Europa debe ser Europa dunha vez.

Galicia ten recursos para formar parte desa resposta. O que queda por saber é se chegaremos cando se estean a repartir as cartas…

“OU, COMO TANTAS VECES, CANDO XA ESTÁN RECOLLENDO A BARALLA.”