Mercadona, Ahorramás, DIA, García Carrión… As empresas derruban decenas de multas da Lei da Cadea Alimentaria

Nas últimas semanas, Unións Agrarias e Sindicato Labrego Galego anunciaran denuncias ante a Fiscalía, a Comisión Nacional dos Mercados e a Competencia e a Axencia de Información e Control Alimentarios (AICA) pola renovación dos contratos lácteos, que deixaron ofertas á baixa por parte da industria nun contexto de subida dos custos de produción. As organizacións agrarias instaron tamén á Xunta e ao Goberno central a investigar o proceder das empresas ao entender que pode levar aos gandeiros a unha situación ruínosa, a de vender a perdas, algo expresamente prohibido na normativa. O leite é un produto perecedoiro. As explotacións necesitan garantía de recollida e marxes de explotación, pero esa relación tenseou cos novos contratos de abril, que establecen recortes de entre tres e oito céntimos por litro respecto aos anteriores.

Neste escenario, os gandeiros chaman ao cumprimento da Lei da Cadea Alimentaria, unha normativa que entrou en vigor en 2014 co obxectivo de garantir a viabilidade dos distintos elos da cadea de valor, singularmente, o daqueles nunha situación de teórica maior debilidade, os produtores. A lei foi unha ferramenta útil ao establecer as regras do xogo na relación entre produtores, industria e distribución, pero os vaivéns do mercado seguen xerando episodios de inestabilidade, como sucede agora no lácteo ou durante a crise enerxética tras a invasión rusa de Ucraína no sector primario, en xeral.

O enfrontamento entre industria e explotacións elevará, previsiblemente, o traballo da AICA. Desde a súa posta en marcha en 2014 ata o ano pasado, a axencia que dirixe María Fernández Sanz investigou 273 denuncias, emitiu case 5.000 sancións (577 no lácteo) e levou a cabo 8.400 inspeccións, tamén aos produtores. Con todo, a capacidade de resposta ás urxencias das explotacións é limitada porque investigar require tempo, as multas son de baixos importes (o máximo son 100.000 euros) e as empresas recurríronas con éxito en múltiples ocasións. Mercadona, Lactalis, García Carrión, Ahorramás ou DIA conseguiron tumbar nos tribunais as multas da entidade, tamén algunhas que lles imputaban ter adquirido leite por baixo dos custos de produción, asunto que parece estar no centro da actual crise.

Mercadona e Lactalis, no Supremo

Mercadona, a principal cadea de supermercados de España, e Lactalis, o maior grupo lácteo, conseguiron que a Audiencia Nacional anulase por indefensión as sancións da AICA por, supostamente, mercar leite a un prezo inferior ao que custou producilo. A cadea de Juan Roig, que recibiu unha multa de 100.000 euros, logrou un fallo favorable en marzo de 2025 e está pendente agora do recurso presentado pola Avogacía do Estado ante o Tribunal Supremo. O asunto de fondo é se, ao preservar a confidencialidade dos custos de produción dos gandeiros, a sanción da AICA impide a Mercadona demostrar que non mercou por baixo de custo. Este mesmo motivo provocou a anulación dunha sanción anterior, de 66.000 euros, pola adquisición de leite a Covap, dono de Naturleite e un dos seus grandes provedores.

Lactalis, que produce marcas como Puleva, Ram, El Ventero ou Président e recolle uns 1.000 millóns de litros de leite en España, viviu unha experiencia similar. Está tamén agardando a resolución do Supremo dunha sanción da AICA anulada polo leite adquirido a unha gandería de Lleida, supostamente, por baixo dos custos de produción. Este mesmo ano, a Audiencia Nacional tumbou outra sanción de 100.000 euros ao grupo francés, desta vez polo produto adquirido á gandería murciana ALOA. Lactalis «nin sequera podía saber a posteriori, unha vez rematado o contrato, se o prezo que pagara estaba por riba ou non dos custos efectivos de produción». «En definitiva, o informe pericial desvela a existencia de importantes contradicións na análise da AICA, que demostran á súa vez que Lactalis non tiña medios para saber se estaba a pagar por riba ou por baixo do custo de produción», di a sentenza.