A IA e como sobrevivir ao algoritmo

Hai unha pregunta que comeza a percorrer as nosas empresas con tanta forza como o fixo hai uns anos a dixitalización: que vai ocorrer cos nosos empregos cando a intelixencia artificial (IA) sexa capaz de realizar en segundos tarefas que hoxe requiren horas de traballo?

A miña resposta é clara: o futuro non consiste en sobrevivir á intelixencia artificial, senón en aprender a traballar con ela.

A verdadeira cuestión non é se o algoritmo vai substituír ás persoas, senón se as nosas empresas, os nosos traballadores e a nosa economía estarán preparados para aproveitar o enorme potencial dunha tecnoloxía que xa está transformando a forma de producir, vender, xestionar e relacionarnos cos clientes.

A intelixencia artificial xa non é unha promesa de futuro: é unha realidade empresarial. Pode automatizar tarefas repetitivas, analizar grandes cantidades de información, mellorar procesos, anticipar necesidades dos clientes, apoiar a toma de decisións e abrir oportunidades para desenvolver produtos e servizos que ata hai pouco eran difíciles de imaxinar. A IA xerativa está acelerando aínda máis este proceso.

Precisamente pola profundidade desta transformación, debemos evitar dous erros: pensar que a tecnoloxía o resolverá todo por si soa ou, no extremo contrario, contemplala exclusivamente como unha ameaza para o emprego.

A experiencia demóstranos que as revolucións tecnolóxicas destrúen determinadas tarefas, transforman ocupacións e crean outras novas. O desafío empresarial consiste en anticiparse a eses cambios, mentres que o reto colectivo é conseguir que ninguén quede atrás.

Máis produtividade, non menos emprego

Galicia, España e Europa necesitan aumentar a súa produtividade. Contamos con empresas competitivas, innovadoras e cunha enorme capacidade de adaptación, pero tamén afrontamos problemas como o reducido tamaño de moitas empresas, o déficit de determinados perfís profesionais e as dificultades para atopar talento cualificado.

A intelixencia artificial pode axudarnos a afrontar parte destes desafíos. Unha pequena empresa pode utilizala para automatizar tarefas administrativas; un comercio, para coñecer mellor aos seus clientes; un despacho profesional, para axilizar a elaboración e a análise de documentación; unha industria, para optimizar os seus procesos produtivos e o mantemento; e unha empresa exportadora, para analizar mercados e adaptar a súa comunicación comercial.

Isto non significa que sobren traballadores, senón que podemos liberar tempo dedicado a tarefas de pouco valor para centrarnos naquilo que realmente diferencia a unha empresa: o coñecemento, a creatividade, a relación co cliente, a innovación, a resolución de problemas e a toma de decisións.

A produtividade debe ser unha das grandes conversacións desta revolución tecnolóxica. Se utilizamos a IA unicamente para facer o mesmo un pouco máis rápido, estaremos desaproveitando boa parte do seu potencial. O verdadeiro salto chegará cando sexamos capaces de redeseñar procesos, organizacións e modelos de negocio aproveitando as novas posibilidades tecnolóxicas.

Aquí aparece probablemente o factor decisivo: as persoas. A intelixencia artificial non substitúe o talento humano, senón que pode potenciádeo cando existe o coñecemento necesario para utilizala con criterio, creatividade, ética e responsabilidade. Por iso, a formación permanente deixa de ser unha opción e convértese nunha condición de competitividade.

“Se utilizamos a IA unicamente para facer o mesmo un pouco máis rápido, estaremos desaproveitando boa parte do seu potencial”

Necesitamos formar a quen hoxe traballa e preparar a quen mañá se incorporará ao mercado laboral. Debemos garantir competencias dixitais básicas para todos, así como contar con especialistas capaces de desenvolver, integrar e supervisar sistemas avanzados. Tamén necesitamos que a Formación Profesional evolucione ao ritmo das empresas e que a universidade manteña unha relación moito máis estreita co tecido produtivo. Todo iso require maior flexibilidade.

As microcredenciais, os programas de especialización, a formación continua e as fórmulas de aprendizaxe vinculadas ás necesidades concretas das empresas poden desempeñar un papel fundamental. A CEOE vén impulsando precisamente modelos de microformación orientados a ámbitos estratéxicos como a intelixencia artificial, a dixitalización e a sustentabilidade.

A empresa do futuro non será a que simplemente teña máis tecnoloxía, senón a que conte con mellores profesionais para utilizala.

Hai, con todo, unha cuestión que debemos situar no centro do debate: non todas as empresas parten do mesmo punto.

Para unha gran compañía pode resultar relativamente doado crear un departamento de datos, contratar especialistas en IA ou desenvolver unha estratexia tecnolóxica propia. Para un autónomo, unha microempresa ou unha pyme de dez traballadores, a realidade é moi diferente.

Moitas veces non falta vontade, senón tempo, recursos, coñecemento e capacidade para saber por onde comezar.

Por iso, non podemos pedir a unha pequena empresa que afronte a revolución da intelixencia artificial como se dispuxese dos mesmos recursos que unha multinacional.

A dixitalización dunha pyme non pode converterse nunha sucesión de ferramentas adquiridas sen unha estratexia clara. Necesitamos acompañamento, financiación accesible, asesoramento e formación práctica. E, sobre todo, debemos garantir que a tecnoloxía resolva problemas reais da empresa.

A CEOE sinalou que as pymes afrontan carencias de equipamento, ferramentas, recursos e talento, aínda que tamén contan cunha vantaxe importante: a súa axilidade e capacidade de adaptación.

Unha pequena empresa non necesita converterse nunha tecnolóxica. Necesita saber onde a intelixencia artificial pode aforrarlle tempo, reducir custos, mellorar o seu servizo ou abrirlle novos mercados.

A intelixencia artificial tampouco pode desligarse da innovación. Durante demasiado tempo falamos de dixitalización como se consistise simplemente en mercar ordenadores, instalar programas ou trasladar procesos analóxicos a unha pantalla. A transformación dixital é moito máis profunda.

Significa utilizar datos para decidir mellor, automatizar cando teña sentido, desenvolver novos produtos e servizos, mellorar a experiencia do cliente e construír organizacións capaces de adaptarse permanentemente.

“A transferencia de coñecemento ten que traducirse en resultados económicos: máis innovación, máis produtividade, máis empresas e máis emprego”

A CEG leva anos defendendo que a dixitalización, a innovación e a incorporación de tecnoloxías como a IA son palancas esenciais para mellorar a competitividade das empresas galegas, especialmente das pymes.

Por iso, debemos reforzar a colaboración entre empresas, universidades, centros tecnolóxicos e administracións. A transferencia de coñecemento ten que traducirse en resultados económicos: máis innovación, máis produtividade, máis empresas e máis emprego.

Galicia conta con capacidades para logralo. Temos universidades, centros tecnolóxicos, sectores industriais de gran importancia e empresas que xa demostran que é posible competir internacionalmente desde a nosa comunidade. Necesitamos conectar mellor todo ese talento.

A confianza, un factor decisivo

Hai outra cuestión que non podemos ignorar: a intelixencia artificial plantea riscos. A privacidade dos datos, a ciberseguridade, os sesgos, a propiedade intelectual, a transparencia dos algoritmos e o uso responsable da información forman parte xa da xestión empresarial.

Europa optou por regular a intelixencia artificial, e as empresas deben coñecer e cumprir o marco normativo vixente. A regulación é necesaria, pero debemos evitar que se converta nunha barreira desproporcionada, especialmente para as empresas de menor tamaño.

A seguridade xurídica debe ir acompañada de proporcionalidade e apoio. Se queremos que unha pyme utilice a IA, non podemos converter cada paso que dea nun labirinto burocrático.

A confianza será un dos activos fundamentais desta nova economía.

Quizais o título desta reflexión plantexe unha paradoxa: ¿Como sobrevivir ao algoritmo? A resposta é que non debemos aspirar a sobrevivir a el, senón conseguir que o algoritmo traballe para nós.

“Os programas de apoio á dixitalización demostraron que, cando os recursos se orientan adecuadamente, poden contribuír a democratizar o acceso á tecnoloxía”

Isto esixe investimento, innovación e dixitalización, pero, sobre todo, persoas preparadas. Tamén require un marco que favoreza o investimento empresarial e facilite que os recursos cheguen a quen máis dificultades teñen para acometer esta transformación.

Os programas de apoio á dixitalización demostraron que, cando os recursos se orientan adecuadamente, poden contribuír a democratizar o acceso á tecnoloxía. A CEOE destacou, por exemplo, o impacto do Kit Dixital en centos de miles de empresas.

Agora debemos dar o seguinte paso: pasar da dixitalización básica a unha verdadeira transformación produtiva, sen deixar atrás a ninguén.

Porque o autónomo que traballa só, a pequena empresa familiar, a industria auxiliar, o comercio, o despacho profesional ou a empresa rural tamén forman parte desta revolución.

Se conseguimos que todos eles teñan acceso a tecnoloxía, coñecemento, financiación e talento, a intelixencia artificial pode converterse nunha extraordinaria oportunidade para Galicia.

Se non o facemos, corremos o risco de que a tecnoloxía agrande as diferenzas que xa existen entre empresas.

O reto, por tanto, non é unicamente tecnolóxico: é empresarial, laboral e social.

Temos diante de nós unha nova revolución industrial. E, como en todas as anteriores, gañarán quen sexan capaces de adaptarse.

Pero esta vez temos unha vantaxe: coñecemos o desafío antes de que se materialice por completo. Non esperemos a que o algoritmo chame á nosa porta. Preparémonos para abrila nós.