Entón fuches ti quen o escribiu?

Este artigo está escrito coa axuda de intelixencia artificial. Nin etiquetas nin leite, xa vos o digo eu. Non sei cantidade, e a lei europea non me obriga a confesalo. Faino porque levo meses dándolle voltas a unha pregunta que está mal formulada, e non creo ser o único.

As ideas naceron antes, nunhas notas que gravei para ordenar o asunto. Despois usei a IA para buscar documentación e para discutir argumentos. Moitas das súas propostas non sobreviviron. Outras si. Algunhas frases foron e viñeron tantas veces que xa sería difícil reconstruír quen puxo exactamente cada palabra.

Todo isto vén a conto porque desde o 2 de agosto aplícase o artigo 50 do Regulamento europeo de intelixencia artificial, o que fala de transparencia. Obriga aos provedores deses sistemas a marcar de forma detectable por unha máquina o contido que xeran. As directrices que publicou a Comisión Europea en xullo deixan varias cousas fóra desa obriga, e unha chamoume especialmente a atención: o código fonte.

Para os textos hai outra regra distinta. Quen usa unha IA para xerar ou manipular un texto publicado co fin de informar ao público sobre asuntos de interese xeral ten que revelalo. Pero a propia norma engade unha excepción da que se falou pouco: non se aplica cando o texto pasou por revisión humana ou control editorial e alguén asume a responsabilidade editorial do publicado.

É dicir, esta columna. Un medio cun director e un texto asinado por alguén que responde se se equivoca. A lei europea entende que aí xa hai unha persoa dando a cara, e que con iso basta. Paréceme ben, e sei que isto molesta a quen leva meses pedindo que se etiquete todo o que tocou unha máquina. A etiqueta universal é unha resposta cómoda a un problema incómodo. Informa de como se produciu un texto e non di nada de se alguén o entendeu e está disposto a defendelo. Eu prefiro un artigo asinado e escrito con IA que un feito a man por alguén que non responde por el.

A incomodidade que sentimos con estes textos non é xurídica, en todo caso. É cultural, e vese mellor comparándoa co que facemos co código. Un programador usa intelixencia artificial para escribir código e damos por feito que está usando unha ferramenta. Preocúpanos se aquilo funciona e se é mantible. Non lle preguntamos que porcentaxe do programa é seu.

Alguén conta que escribiu un artigo con ChatGPT e a reacción cambia de inmediato: ¿entón o escribiches ti? Reconozco que eu tamén fixen esa pregunta, con ese mesmo ton de sospeita educada.

A comparación ten trampa, claro. Ao código pedímoslle que funcione. A un texto pedímoslle algo máis difícil de nomear. Cando leo a alguén quero atopar algo seu, non quero só frases ben construídas. Por iso a entrada da IA na escritura doe máis que a súa entrada noutros sitios.

A miña sogra téñoo máis claro que eu. De vez en cando chega unha imaxe por WhatsApp, a mira, parécelle bonita e gárdaa. Ata que aparecen os seus netos e díxenlle que está feita con intelixencia artificial. Entón bóraa. Sempre.

A imaxe é a mesma que trinta segundos antes e o único que cambiou é o que sabe sobre a súa orixe. Poderiamos dicir que se equivoca, pero eu creo que non. Os seus píxeles son os mesmos, pero o seu significado, non. Agora sabe algo novo sobre como chegou ata ela, e ese coñecemento forma parte da súa experiencia.

Entendo perfectamente a quen diga que a orixe importa, porque a min tamén me importa. O difícil comeza cando hai que decidir canto. Un corrector ortográfico non nos quita a autoría, e tampouco que un compañeiro lea o borrador e suxira un cambio. Pero unha máquina que atopa a obxección que non se nos ocorrera xa nos fai dubidar, e non sabemos explicar ben por que.

Sospeito que estamos separando dúas cousas que na escritura foran sempre da man: pensar o que queremos dicir e atopar as palabras mentres o pensamos. Ata hai moi pouco eran o mesmo xesto. Agora podo ter unha idea e que a IA me axude a atopar vinte formas de dicila, e esa distancia déixanos sen a referencia coa que viñamos atribuíndo o mérito.

En o meu primeiro artigo aquí escribín sobre o risco de subcontratar o razoamento. Preocupábame que usásemos estas ferramentas para aforrarnos xusto as actividades que ensinan a pensar. Sigo preocupado. Pero preparando este texto pasoume varias veces o contrario, e convén contalo.

Quería usar a regulación europea para montar unha contraposición limpa entre o código e os textos. Ao ler as directrices en serio descubrín que estaba mesturando dúas obrigas distintas, dirixidas ademais a suxeitos distintos: unha ao provedor do sistema e outra a quen o utiliza. O argumento co que comezara non se sostiña e tiven que refacelo.

Despois levei o final cara outro sitio, ata que comparei o texto cun artigo recente de David Bonilla e vin que estaba chegando onde el xa chegara, e contado mellor. Volvín atrás outra vez.

A IA participou nas dúas correccións. Axudoume a atopar obxeccións e a comparar razoamentos coa documentación orixinal diante. O resultado non foi que traballase menos, senón que varias das ideas coas que empecei deixaran de servirme. Estas ferramentas fan baratísimo producir alternativas. O que non resolven é cal merece a pena facer pública.

E isto non afecta só a quen escribe artigos. Nas empresas a mesma confusión comeza a aparecer por todas partes. Unha das preguntas que máis aparece é “¿isto pódese facer con IA?”, e moitas veces non é a máis útil.

A pregunta boa é se quen entrega o documento sabe realmente que hai dentro e pode defendelo cando lle pregunten pola liña catorce. Iso non o resolve ningunha etiqueta, nin as obrigas de transparencia que establece Bruxelas nin as que decidamos impoñernos nós mesmos.

Por iso creo que preguntar se algo está feito con intelixencia artificial vaise servir cada vez para menos. Entre “o fixo unha persoa” e “o fixo unha máquina” está abríndose un territorio enorme, e aí dentro vai estar case todo o que leamos a partir de agora, empezando por este artigo.

E aí aparece outro problema: producir abaratase moito máis rápido que verificar. Comprobar de verdade o que nos entrega unha IA segue custando tempo de alguén que saiba do asunto, e ese alguén é o máis caro da casa. Canto máis barato sexa xerar, máis caro será o criterio para distinguir o que merece a pena do que simplemente parece convincente.

A miña sogra bóraa unha imaxe cando descobre que está feita con intelixencia artificial. Aquí non fixo falta que vos o contase ninguén: sabíades antes de comezar a ler.

A IA axudoume a escribilo. Con ela acabei tirando argumentos que non se sostiñan, voltando atrás e defendendo algo que non pensaba cando empecei.

¿Entón o escribín eu? Si. E ningún porcentaxe contaría o resto.