Naturgy, Iberdrola, Reganosa, Tasga, Magtel… Crece a competencia polas grandes baterías de bombeo en Galicia

• Reganosa eleva a súa aposta 'verde' e cargará gas natural renovable na súa terminal de Mugardos.
• Reganosa bate o seu récord de actividade en Mugardos, pero crece a metade que Cartaxena e Sagunto.

Tras dous meses de choivas, a xeración hidráulica está en alza. O pasado xaneiro, segundo os datos provisionais de Red Eléctrica, alcanzou os 3.203 GWh en toda España, fronte aos 8.257 da eólica e a caída da fotovoltaica, que baixou ata os 2.800 GW debido á falta de sol. A galega foi a comunidade que máis enerxía procedente dos encoros achegou ao sistema eléctrico. O seu papel clave con este tipo de enerxía está chamado a continuar no futuro, a tenor dos proxectos en carteira de grandes compañías para instalar centrais reversibles ou de bombeo, grandes baterías de almacenamento. Non obstante, tanto a forte competencia, que derivou na aparición de proxectos coincidentes, como as necesidades de garantías para acometer obras de semellante envergadura fan que os avances sexan lentos.

A principal característica das megabaterías de bombeo con respecto ás hidráulicas convencionais é que unen dúas masas de auga a distinta altura. Nas horas val, nas que existe menor consumo eléctrico, a enerxía úsase para elevar a auga do depósito inferior ao superior para que, unha vez que se alcance o pico de demanda, o caudal se mova, de novo, xerando enerxía eléctrica.

Os retos da tramitación

O Goberno central e as comunidades parecen decididas a apostar polo bombeo. A última reforma da Lei de Augas en España prioriza as hidráulicas reversibles ao incluílas como un novo uso da auga denominado “almacenamento hidráulico de enerxía”. Ademais, tamén permite que nos casos que se realice unha repotenciación de centrais reversibles xa existentes, se poida obter un novo prazo de concesión, por tempo suficiente para amortizar a inversión realizada, non podendo superar, iso si, os 40 anos.

Ademais, o Ministerio para a Transición Ecolóxica lanzou o pasado xaneiro unha nova convocatoria de subvencións para proxectos innovadores de almacenamento enerxético mediante bombeo reversible de 90 millóns de euros.

Pero, a pesar das axudas, o sector deixa claro os retos aos que se enfronta. Hai uns meses, a patronal das compañías de almacenamento de enerxía, Asealen, indicaba que España conta na actualidade con 18 centrais de bombeo que suman 6 GW, sendo o obxectivo do Plan Nacional Integrado de Enerxía e Clima (PNIEC) chegar aos 10 en 2030, un obxectivo que, opinan, parece complicado se non se acelera a tramitación e a posta en marcha dun mecanismo de capacidade que compense os seus ingentes orzamentos. Lembran que estes megaproxectos están ademais condicionados pola concesión de dominio público hidráulico e, claro está, polos puntos da conexión á rede.

Meirama

A semana pasada os de Sara Aagesen designaron á sociedade Coventina Renovables, da galega Tasga, como adxudicataria do concurso público para a concesión de capacidade de acceso de evacuación á rede de enerxía eléctrica de instalacións de xeración renovable no nodo de transición xusta de Meirama. A compañía asegúrase, desta forma, o enganche para a central de bombeo que tramita, cunha das súas balsas no lago da antiga térmica.

O proxecto de Tasga ten un orzamento aproximado de 411 millóns de euros. No pasado, tamén a madrileña Capital Energy estudou erguer unha hidráulica reversible no lago da antiga térmica de Naturgy aínda que, finalmente, o proxecto non pasou o necesario filtro de Augas de Galicia, organismo dependente da Consellería de Medio Ambiente.

As Pontes

Se o futuro da central de bombeo en Meirama parece despexarse, de momento, aínda non existe tanta definición en As Pontes, en pleno trámite de competencia entre dous proxectos que pretenden aproveitar a auga do lago: un o proxecto pola andaluza Magtel e outro por Reganosa e EDP. Ambas solicitudes continúan en proceso de tramitación en Augas de Galicia, segundo confirmaron a Economía Dixital Galicia.

En novembro de 2022, Amadorio Energía, unha filial de Magtel, recibiu o visto bo por parte de Augas de Galicia para poder facer uso dunha concesión de augas do lago de As Pontes para o seu proxecto dunha central de bombeo que uniría esta masa de auga con outra de nova creación na zona de Pena Eiriz. Non obstante, a principios deste ano a firma decidiu reformular o seu proxecto cunha nova ubicación motivo polo que, de novo, a súa proposta debía ser avaliada.

Pero Augas atopábase xa analizando outra proposta que solicitaba unha concesión de caudal do lago de As Pontes. A da sociedade Canerde, participada por Reganosa e EDP. As compañías anunciaran xa en 2021 a súa intención de erguer unha central hidroeléctrica reversible que podería chegar aos 570 megavatios e que tamén empregaría como depósito inferior o lago mineiro. Non obstante, as promotoras decidiron parar a tramitación do proxecto inicial en 2022 co fin de introducir “melloras ambientais e técnicas” que asegurasen a súa execución, presentando finalmente unha proposta de planta de bombeo de uns 480 megavatios.

Pugna polo Tambre

Non son os únicos proxectos de bombeo en Galicia en situación de trámite de competencia. En 2023, Augas de Galicia revelou que dúas empresas, neste caso a madrileña Capital Energy e a sociedade Espiral Renovables, ligada á compostelá Tasga Renovables, estaban interesadas en erguer sendos proxectos reversibles que propoñían usar como depósito inferior o encoro de Barrié de la Maza, no río Tambre.

Non obstante, ese encoro é explotado por Naturgy desde a súa construción polo que, o pasado ano, os servizos xurídicos da Xunta determinaron que os de Francisco Reynés tiñan prioridade, se así o quixesen, para facer uso deste novo aproveitamento.

A enerxética decidiu entrar na pugna algo que, obrigaba tamén ás outras dúas firmas a reformular os expedientes presentados ante Augas. Así, en decembro, Augas de Galicia ordenou “retrotraer a tramitación do procedemento para outorgar unha concesión de augas superficiais para a instalación dun almacenamento hidráulico de enerxía no río Tambre”.

Ao marxe deste proxecto, do que non existen de momento datos públicos ao estar inmerso nun proceso de competencia, Naturgy tamén estuda outros tres proxectos de bombeo na comunidade. Un en Filgueira, en fase de trámite concesional, neste caso, coa Confederación Hidrográfica Miño-Sil, e que propón aproveitar para unha das balsas do proxecto o actual encoro de Frieira.

Doutra banda, a compañía tamén recuperou o proxecto Belesar III, en Lugo, que comezou a analizar xa no ano 2012. A infraestrutura, “completamente subterránea”, apuntan, tería unha capacidade de 215 MW e uniría os encoros de Belesar e Peares, en Chantada.

A súa terceira aposta está en Ourense. Neste caso o proxecto sobre a mesa é unha planta reversible vinculada ao encoro de Albarellos e que se situaría entre os concellos de Avión, Carballeda de Avia e Leiro.

Pendentes dos pagos por capacidade

Iberdrola, a compañía líder na comunidade galega en canto á xeración de enerxía hidráulica, tamén ten en carteira un megaproxecto, o denominado Conso II, en Ourense, na cunca do Sil, que uniría dous encoros que xa explota na actualidade: o de Bao, a menor altura, co de Cenza, que ademais é un dos de maior caída de Europa.

De momento, e aínda que a compañía está iniciando os trámites desta proposta, cun orzamento que podería achegarse aos 1.500 millóns de euros, a decisión de execución aínda non é firme. Non o é porque a firma require “unha serie de garantías” que tamén pasan por ter unha rendibilidade asegurada, algo para o que, insisten, sería moi beneficioso o sistema de pagos por capacidade que plantea o Goberno.

Transición Ecolóxica retomou unha medida para crear un mercado de capacidade que garanta a seguridade de subministración en momentos críticos.