Ofensiva contra a Comisión Europea no TJUE por declarar estratéxica a mina de litio a 25 quilómetros de Galicia

Novo varapau para o macroproxecto de litio no municipio luso de Boticas, a uns 25 quilómetros da fronteira con Galicia, impulsado pola mineira Savanna Resources. Asociacións ecoloxistas e veciñais presentaron unha demanda contra a Comisión Europea ante o Tribunal de Xustiza da Unión Europea (TXUE) por concederlle o estatus de “proxecto estratéxico”.

A Asociación Unidos en Defensa de Covas do Barroso (UDCB) e a organización ecoloxista ClientEarth, que presentaron o pasado 5 de febreiro a demanda, sosteñen que o “enfoque da Comisión establece un precedente perigoso para a protección ambiental, a participación pública e o Estado de dereito na UE”.

Os demandantes denuncian o rexeitamento do órgano de Goberno da UE a reconsiderar a decisión de considerar estratéxico o proxecto en virtude do Regulamento de Materias Primas Críticas “a pesar de probas detalladas que demostran que o proxecto presenta graves riscos ambientais, sociais e de seguridade”.

Segundo argumentan, a Comisión non cumpriu coa súa obriga de avaliar a sustentabilidade do proxecto “ignorando evidentes baleiros na avaliación dos impactos ambientais, incluídos os impactos sobre especies protexidas e a seguridade da infraestrutura prevista para o almacenamento de residuos mineiros”. Neste sentido consideran que contradí o dereito ambiental da UE así como o compromiso asumido pola propia Comisión de obter as materias primas que necesita mediante prácticas mineiras sostibles.

A resposta da Comisión

As entidades sosteñen que a Comisión trasladou que as súas principais preocupacións –como a perda da biodiversidade ou a seguridade dos residuos– son competencias nacionais e que o seu papel se limitaría a validar o proxecto como sostible a nivel da UE e “identificar erros evidentes” nas solicitudes.

O único motivo que a Comisión recoñece para rexeitar o carácter estratéxico do proxecto é que “fose manifestamente claro que non se implementase de forma sostible”. Este enfoque, segundo sinalan as demandantes, “ignora os requisitos destinados a protexer a natureza e a saúde humana, marginando ás comunidades afectadas”. Na demanda as asociacións solicitan que se anule a designación de estratéxico do proxecto.

“Imos aos tribunais porque a decisión da Comisión socava principios xurídicos fundamentais da UE. Clasificar un proxecto como ‘estratéxico’ e de interese público, mentres se fai a vista gorda ante riscos ben documentados para a auga, os ecosistemas, a saúde humana e os medios de vida locais, é simplemente inaceptable. A transición enerxética debe basearse no dereito, a ciencia e a xustiza, non en atallos políticos que converten rexións rurais en zonas de sacrificio”, apuntan desde as asociacións.

Periplo xudicial

Non é a primeira vez que o proxecto intenta ser freado na vía xudicial. O pasado setembro Savanna Resources informaba de que os tribunais lusos desestimaran a demanda presentada pola Xunta de Covas do Barroso, localidade na que se atopa a mina, contra a concesión outorgada polo Executivo portugués en 2016.

O Tribunal Administrativo e Tributario de Mirandela confirma a “validez e conformidade inequívocas” da concesión, aínda que a parte demandante tería a opción de apelar ante o Tribunal Administrativo Central.

Segundo apuntaban entón, era o oitavo caso que concluía cun resultado positivo para a compañía. “Actualmente, quedan catro casos xudiciais en curso en relación co proxecto. Ningún deles afecta o progreso de Savanna co Proxecto. En dous dos casos, os ditames legais indican que, ao igual que os casos que foron desestimados, carecen de fundamento”.

Respaldo do Goberno portugués

A mediados de xaneiro o Executivo luso concedía unha subvención de 110 millóns de euros ao proxecto. En concreto, trátase dunha axuda, de carácter non reembolsable, que contou co apoio do Marco Temporal de Crise e Transición da Comisión Europea, que promove iniciativas que fomenten o despregamento de enerxías renovables, a descarbonización industrial e o impulso de sectores estratéxicos.

“A subvención representa unha contribución financeira moi significativa para a construción prevista do proxecto e demostra unha vez máis o apoio que recibe do Estado portugués, en recoñecemento á súa condición de activo de importancia nacional e europea nunha nova industria estratéxica para o país e a Unión Europea”, explicaban desde Savanna Resources.

Esta axuda estaría dividida en dous bloques: o primeiro deles, que concentra aproximadamente o 75% do capital (uns 82,25 millóns de euros), destinarase ao gasto do desenvolvemento inicial do proxecto; o 25% restante, máis de 27 millóns, estarán vinculados a “fitos de rendemento durante a fase operativa”.