O regulador portugués exculpa do apagón a REN, participada de Amancio Ortega, e dirixe a España o aluvión de demandas

A entidade reguladora dos servizos enerxéticos en Portugal, denominada ERSE, eximiu de responsabilidades aos operadores da rede eléctrica do país, REN e EDP, polo apagón do 28 de abril de 2025, cando a península quedou sen subministración desde as 12.30 do mediodía ata o seu restablecemento moitas horas despois. Unha resolución que o organismo fixo pública este martes sinala que o incidente débese a “circunstancias excepcionais” asociadas ao funcionamento interconectado do sistema eléctrico ibérico e que tiveron “orixe en España”, o que derivou nun evento “exóxeno” respecto da operación do sistema luso e “extraordinario”.

Esta cualificación de “evento excepcional” é a cuestión central que aborda o informe da ERSE e fora solicitada polos dous operadores da rede eléctrica: REN, empresa participada por Amancio Ortega, e EDP, a través da filial distribuidora E-Redes. A consideración do apagón como un incidente extraordinario e externo desactiva as indemnizacións automáticas que prevé o sistema portugués para os usuarios do sistema eléctrico.

Cando se superan os límites regulamentarios no número ou na duración das interrupcións do subministración ponse en marcha unha compensación automática prevista no Regulamento da Calidade de Servizo (RQS), precisamente, por incumprimento deses estándares de calidade. Coa cualificación da ERSE, estas indemnizacións quedan desactivadas, para tranquilidade de REN e EDP, que non estarán obrigadas a pagalas. A vía que queda aberta para as reclamacións dos consumidores, como recolle a propia resolución, é a xudicial.

Antes de chegar a esa conclusión, o regulador analizou os informes de E-Redes, REN e do organismo europeo ENTSO-E, ademais dun informe técnico adicional emitido pola DGEC, a Dirección Xeral de Enerxía e Xeoloxía de Portugal. “O incidente non debe ser considerado para efectos do cálculo dos indicadores de calidade de servizo prestada polos operadores da rede, non habendo así dereito ao pago de compensacións individuais aos clientes polo incumprimento dos criterios de calidade”, conclúe a ERSE.

As reclamacións xudiciais

Ao marxe das indemnizacións automáticas, o informe do regulador sinala outras dúas cuestións relevantes. Por unha banda, que o incidente tivo orixe en España; e por outra, que os usuarios poden reclamar pola vía xudicial tanto en España como en Portugal, a través dunha acción de responsabilidade civil. “As eventuais accións xudiciais, dependendo da forma en que se configuren e das entidades que sexan identificadas como responsables, poden interporse en España ou en Portugal”, di o documento.

O texto detalla que, a xuízo da ERSE, “o evento e as respectivas consecuencias non son imputables ao operador da rede afectada“, visto que non resultaron de “calquera acción, omisión ou incumprimento das obrigas técnicas e operativas” que lle competen. Engade que tanto a participada de Pontegadea como a filial de EDP actuaron de maneira correcta e diligente na restauración do sistema.

As conclusións da entidade, que sinala que foi un incidente sen parangón en polo menos os últimos 16 anos, non sorprenden. A propia REN dicía no seu informe anual que o apagón se orixinou no sur de España, cunha carencia de enerxía subministrada de 55,49 GWh, e provocou unha interrupción de 605,6 minutos. A compañía especificaba que o incidente estendeuse polas interconexións que, á súa vez, foron clave para a recuperación do sistema.

As investigacións da CNMC

A decisión do regulador portugués coincide co desenvolvemento da investigación da Comisión Nacional dos Mercados e a Competencia en España, tras a apertura de 63 expedientes a diversas eléctricas e á operadora do sistema Redeia, tamén participada por Amancio Ortega, por posibles incumprimentos da LSE. As compañías máis afectadas son Iberdrola, con 24 expedientes sancionadores abertos; Endesa, con 19; e Naturgy, con 11; aínda que Competencia tamén investiga outras empresas como EDP, Repsol ou TotalEnergy. Dous dos expedientes son por infracción “moi grave” a Centrales Nucleares Almaraz-Trillo, na que participan Endesa, Iberdrola e Naturgy; e a Iberdrola Xeración Nuclear.

A Redeia, que pediu o peche do expediente aberto pola CNMC, xa recibiu demandas de indemnizacións polo apagón e é previsible que as accións xudiciais que se inicien en Portugal acaben derivando tamén na xestora do sistema español, ben de maneira directa ou a través de REN e EDP, que por agora evitaron o desembolso de compensacións.