16 premios Nobel asinan a alarma

O 13 de xullo de 2026, o Digital Economy Lab da Universidade de Stanford publicou un manifesto de apenas catro frases titulado «We Must Act Now» —«Debemos actuar xa»—. Asinárono máis de douscentos economistas e investigadores, 16 deles premios Nobel, unha cifra que en poucos días se achegaba aos dous mil asinantes. Entre eles, nomes que raramente coinciden en nada: desde Daron Acemoglu e Simon Johnson —Nobel 2024, e durante anos escépticos ante o que consideraban unha esaxeración sobre o desemprego tecnolóxico— ata responsables dos propios laboratorios que constrúen estes sistemas, como Jeff Dean (Google) ou Jack Clark (Anthropic). Que os críticos e os construtores asinen o mesmo texto é, en si mesmo, a noticia.

O mensaxe resúmese en tres ideas. A IA será radicalmente máis potente na próxima década. Ese avance pode transformar a economía cunha forza maior que a Revolución Industrial, pero nun prazo incomparablemente máis curto. E a preparación —regras, institucións, redes de seguridade— debe comezar agora, non cando chegue o golpe. O economista Anton Korinek, un dos organizadores, formulouno cunha imaxe que quedou gravada: o vapor, a electricidade e os ordenadores deron ás sociedades décadas para adaptarse; a IA pode darnos só uns poucos anos.

O vapor, a electricidade e os ordenadores deron décadas para adaptarse. A IA quizais dea só uns anos (Anton Korinek, organizador do manifesto)

Os datos comezan a mostrar o efecto

O que distingue este manifesto doutros anteriores é que non fala de riscos existenciais abstractos nin dun futuro lonxano de máquinas conscientes. Apunta directo ao económico: emprego, salarios e como se reparten os beneficios da produtividade. E faino cando os datos comezan, tímidamente, a darlle a razón.

Un rastreador especializado contabilizaba máis de cen mil despedimentos en Estados Unidos ata mediados de 2026 nas cuxas xustificacións aparecía a intelixencia artificial, case o dobre que en todo o ano anterior. Convén ler ese dato con cautela —«citar á IA» nun despedimento pode encubrir outras razóns, desde recortes ordinarios ata o maquillaxe dunha mala xestión—, pero a tendencia é difícil de ignorar. E o clima social acompaña: enquisas recentes reflicten que unha maioría da poboación sente ansiedade ante o avance da IA, e unha abrumadora maioría reclama que os laboratorios publiquen os resultados das súas probas de seguridade.

A lectura práctica para quen dirixe unha empresa é sinxela, e non admite demora. Os equipos que comezan agora a repensar tarefas, roles e formación chegarán á transformación con marxe de manobra. Os que esperen a vela reflectida na conta de resultados chegarán tarde, cando as decisións xa non se tomen con estratexia senón con urxencia. A diferenza entre unha cousa e outra non é a tecnoloxía —que estará dispoñible para todos por igual—, senón a anticipación.

A IA non só desprazará emprego: custará máis usala

Hai un segundo fronte que o debate sobre o emprego adoita deixar en penumbra, e que un directivo prudente debería incorporar á súa planificación: o custo da propia intelixencia artificial non vai baixar indefinidamente. Ao contrario, hai razóns sólidas para pensar que, a medio prazo, usala sairá máis caro.

O motivo está na infraestrutura física. Cada consulta a un sistema de IA consume enerxía nun centro de datos, e eses centros converteronse en devoradores de electricidade. Nalgúns territorios xa representan unha porción enorme do consumo eléctrico total. O custo de construír esta infraestrutura disparouse, e —dato crucial— a fase que máis pesa hoxe non é adestrar os modelos, senón usalos: a inferencia, o uso cotián, supón xa a maior parte da demanda enerxética. A isto súmase unha crecente resistencia social á instalación de novos centros de datos, que en varios lugares está impulsando regulacións e taxas capaces de encarecer o servizo.

O custo de usar IA sostense hoxe sobre prezos de lanzamento. Cando a infraestrutura pase factura, malgastar cómputo será malgastar diñeiro (G. Taboada)

A conclusión é incómoda pero clarificadora: boa parte das tarifas actuais de IA sostéñense sobre unha expansión subvencionada pola inversión, unha especie de prezo de lanzamento. Cando a factura enerxética e regulatoria comece a repercutirse, o custo de cada consulta podería subir de forma notable. E entón, usar a IA para todo, de forma indiscriminada, deixará de ser unha mostra de modernidade para converterse nun problema de eficiencia.

Preparación e criterio: as dúas caras da mesma resposta

Reunidos, os dous frontes debuxan unha mesma conclusión. Por unha banda, un cambio no emprego que chega demasiado rápido para improvisar a resposta. Por outra, unha tecnoloxía cuxo uso será cada vez máis caro e que, por tanto, haberá que empregar con discernimento. Ambos apuntan na mesma dirección: non se trata de adoptar máis IA nin máis rápido, senón de adoptala mellor e coas persoas preparadas para dirixila.

A resposta ao manifesto non é o pánico nin a parálise. É a preparación: repensar que tarefas cambian, que roles se transforman e, sobre todo, formar aos equipos para traballar coa máquina en lugar de competir con ela ou delegar nela sen criterio. E a resposta ao problema do custo non é renunciar á IA, senón usala onde de verdade aporta valor, coa deliberación de quen sabe que cada uso ten un prezo, económico e humano.

«Debemos actuar xa» non significa correr. Significa prepararse

Cando dezaseis premios Nobel e os propios construtores da tecnoloxía coinciden en pedir preparación urxente, o mensaxe de fondo non é «corred máis». É «non cheguedes á transformación sen terse formado». E prepararse, neste contexto, ten un nome concreto: reskilling. Formar a directivos e equipos para entender a IA, dirixila con xuízo e decidir cando usala e cando non.

É a esencia do que chamamos IA con criterio, ou Slow AI: non ir máis despacio por medo, senón co discernimento de quen antepón o xuízo humano á velocidade e a comprensión ao automatismo.

Nun mundo onde o emprego cambiará en anos e o uso da IA será cada vez máis caro, a preparación das persoas é a única inversión que rende en ambos frontes á vez. É, exactamente, o propósito do noso programa Executive AI Reskilling: converter a alarma dos Nobel nunha vantaxe para quen decide prepararse antes de que o cambio lle obrigue.

Os Nobel piden actuar xa. Nós, actuar con criterio.