A infinita soidade de Sánchez

Pedro Sánchez segue ocupando o Palacio da Moncloa, pero cada día parece facelo desde un espazo político máis reducido. Mantén o Goberno, conserva formalmente o poder e continúa controlando os resortes institucionais do Executivo. Con todo, a realidade política debuxa outra imaxe: a dun dirixente progresivamente illado, cuxa supervivencia depende cada vez máis da aritmética parlamentaria, de concesións permanentes e dunha narrativa destinada a xustificar calquera decisión en nome do denominado “fronte progresista”. 

Resulta paradóxico que quen fixo da rexeneración democrática un dos piares do seu discurso rematase rodeado por unha sucesión de investigacións e escándalos que afectan precisamente ao seu entorno máis próximo. As causas xudiciais que involucran persoas da súa máxima confianza, as investigacións que alcanzan á súa esposa e ao seu irmán, así como as dúbidas xeradas en torno a distintos colaboradores políticos, erosionaron gravemente a autoridade moral coa que o sanchismo pretendía diferenciarse dos seus adversarios. 

Naturalmente, corresponde aos tribunais determinar responsabilidades individuais e respectar plenamente a presunción de inocencia. Pero en política existe unha dimensión distinta: a responsabilidade institucional e a credibilidade pública. Cando as sospeitas alcanzan reiteradamente o núcleo dun Goberno, o problema deixa de ser exclusivamente xudicial para converterse nun problema político de primeira orde. 

Frente a esta realidade, a resposta do Executivo consistiu case sempre na mesma estratexia: presentar calquera crítica como un ataque ao progreso, á democracia ou á convivencia. A confrontación permanente substituíu o debate político. Quen discrepa pasa a ser automaticamente sospeitoso de reaccionarismo, de extremismo ou de formar parte dunha suposta conspiración destinada a desaloxar o Goberno. 

Esta lóxica binaria resulta especialmente preocupante porque transforma a política nun conflito moral absoluto. Xa non existen discrepancias lexítimas, senón inimigos do progreso. Non hai oposición democrática, senón adversarios deslexitimados. Toda actuación gobernamental queda automaticamente xustificada polo feito de impedir o acceso da dereita ao poder. 

Ese plantexamento lembra máis a determinadas experiencias populistas latinoamericanas que á tradición liberal europea. O poder deixa de concebirse como un mandato temporal sometido a controis institucionais para converterse nunha misión histórica que lexitima case calquera decisión. A permanencia no Goberno pasa a presentarse como un ben superior fronte ao cal as regras políticas, as alianzas contradictorias ou as concesións sucesivas aparecen como simples instrumentos necesarios. 

O illamento de Sánchez xa non se limita ao ámbito nacional

A consecuencia é un deterioro gradual da calidade institucional. O debate público radicalízase, as institucións convértense en escenarios de confrontación permanente e a confianza cidadá diminúe. A política deixa de organizarse arredor de proxectos de país para facelo arredor da supervivencia do propio Goberno. 

Pero o illamento de Sánchez xa non se limita ao ámbito nacional. 

Durante os últimos anos, España foi perdendo parte da influencia que tradicionalmente exercera dentro das grandes alianzas occidentais. As reservas expresadas por diversos socios da OTAN respecto ao grao de compromiso español co esforzo común en materia de defensa evidenciaron unha crecente incomodidade ante a posición mantida polo Executivo. Nun contexto internacional marcado pola guerra en Ucraína, o deterioro do entorno estratéxico europeo e a necesidade de reforzar a capacidade defensiva da Alianza, calquera percepción de falta de aliñamento termina afectando inevitablemente á credibilidade internacional do país. 

A iso súmase agora un fenómeno igualmente significativo: o crecente malestar existente en diversos gobernos europeos respecto á política migratoria española. 

Mentres boa parte de Europa endurece os seus sistemas de control fronteirizo, acelera os procedementos de retorno e trata de establecer mecanismos máis estritos para combater a inmigración irregular, o Executivo español proxectou unha imaxe considerablemente máis permisiva. Diversos dirixentes europeos consideran que determinadas políticas poden actuar como factores de atracción adicionais, incrementando os fluxos migratorios e trasladando presión ao conxunto do espazo Schengen. 

O debate migratorio deixou de ser unha cuestión ideolóxica para converterse nun dos principais desafíos estratéxicos da Unión Europea. Seguridade, integración, sustentabilidade do Estado do benestar, mercado laboral e cohesión social forman hoxe parte dunha mesma ecuación. Ignorar esa realidade ou reducir calquera discrepancia a unha suposta falta de sensibilidade humanitaria constitúe unha simplificación que cada vez atopa menos respaldo mesmo entre gobernos tradicionalmente próximos ao socialismo europeo. 

O problema para Sánchez é que o illamento prodúcese simultaneamente en varios niveis. 

No Parlamento depende dunha maioría extraordinariamente fragmentada e heteroxénea, integrada por forzas cuxos intereses resultan frecuentemente incompatibles entre si. Cada votación esixe novas negociacións e novas cesións. 

No plano institucional, a sucesión de controversias xudiciais deteriora a imaxe do Executivo. 

No ámbito internacional, algúns dos seus principais socios comezan a observar con crecente preocupación determinadas orientacións do seu Goberno. 

E no terreo político, o relato do “fronte progresista” parece mostrar síntomas evidentes de esgotamento. 

A historia política demostra que ningún dirixente pode soster indefinidamente un liderado baseado exclusivamente na resistencia. Gobernar consiste en construír consensos, xerar confianza e ofrecer estabilidade. Resistir pode ser unha virtude coyuntural; converter a resistencia no único proxecto político remata sendo unha estratexia de desgaste permanente. 

Quizais a imaxe que mellor resume o momento actual sexa precisamente esa: a dun presidente que segue gobernando, pero cada vez máis só. Só fronte a unha oposición reforzada. Só fronte a unha opinión pública crecente polarizada. Só fronte a uns socios parlamentarios que permanecen por conveniencia máis que por convicción. E cada vez máis só tamén no contexto europeo, onde a paciencia política adoita esgotarse moito antes que os calendarios electorais. 

Porque existe unha diferenza fundamental entre conservar o poder e conservar a autoridade. O primeiro pode manterse mediante complexos equilibrios parlamentarios; a segunda só se sostén mediante a confianza. E cando esa confianza comeza a evaporarse, mesmo as maiorías aparentemente suficientes terminan revelando unha profunda soidade política.