Ceuta como síntoma dunha parte dun país que non se mira no espello

Os acontecementos recentes en Ceuta —a chamada a cruzar a fronteira, a entrada masiva, os falecidos e a crise diplomática con Marrocos— volveron activar un mecanismo xa coñecido en España: substituír a análise polo medo, a política pola moralina e a evidencia pola desinformación. Cada episodio fronteirizo funciona como un espello que devolve, con crudeza, as contradicións de certos discursos ideolóxicos e de non poucas conviccións persoais.

Pero esta vez o espello devolve algo máis incómodo: a migración que se rexeita na fronteira é a mesma que sostén o mercado laboral español, segundo os datos oficiais de afiliación publicados este mes. Os traballadores estranxeiros achegaron 420.875 das 642.000 novas altas do último ano (dous terzos). España conta con 3,5 millóns de traballadores estranxeiros, o 15,6 % do total. E a regularización extraordinaria incorporou 262.475 persoas á economía formal.

A contradición é evidente: témese a migración en abstracto, pero depéndese dela en concreto.

En cada crise fronteiriza actívase un dispositivo mediático que selecciona, amplifica e dramatiza os casos máis extremos: agresións illadas, conflitos puntuais, testemuños de veciños que se sentiron acosados, imaxes de tensión ou inseguridade. Non se trata de negar eses episodios, senón de sinalar a súa función: constrúen unha percepción emocional que non representa a realidade estatística, pero si alimenta a narrativa do medo.

A lóxica é coñecida: elíxese o caso máis impactante, preséntase como tendencia, convértese en ameaza, e proxéctase sobre todo o colectivo migrante.

Este mecanismo non é accidental. A inseguridade véndese, a alarma mobiliza, o medo fideliza audiencias. E nese clima emocional, a racionalidade económica desaparece.

Certos partidos e figuras públicas converteron o medo en ferramenta política. Non discuten datos, senón emocións. Non analizan estruturas, senón identidades. Non propoñen políticas, senón inimigos.

A secuencia é sempre a mesma: exaxérase a ameaza (invasión, descontrol, colapso). Simplifícase a causa (os migrantes como problema). Ocúltase a evidencia (a economía depende en boa parte deles). Ofrécese unha solución emocional (máns duras, peche, expulsión).

Pero a evidencia contradí ese relato. España vive un ciclo de crecemento laboral sostido: 22.508.065 persoas traballando, récord histórico; 25.274.300 persoas na poboación activa, tamén máximo histórico; 1.759 empregos creados ao día no último ano; e 66 meses de creación de emprego desde a reforma laboral de 2022.

A migración ordenada funciona. A irregular, non. Pero o debate público segue atrapado na confusión entre ambas.

Existe tamén unha contradición moral. Moitos cidadáns que expresan rexeitamento cara á chegada de migrantes son os mesmos que dependen deles para o coidado dos seus maiores, a hostalaría, a agricultura intensiva, a construción ou a limpeza. A distancia entre a moral pública e a moral privada é abismal.

A traxedia de Ceuta —con mortos no mar, menores desorientados, familias rotas e cidadáns asustados— debería servir para desmontar esta dobre moral. Non se pode esixir humanidade en abstracto e negala en concreto. Non se pode pedir orde sen construíla. Non se pode reclamar responsabilidade sen asumela.

Ademais, hai outra contradición, quizais a máis profunda: España foi un país de emigrantes. Millóns de españois cruzaron fronteiras buscando traballo, estabilidade ou dignidade. E, con todo, hoxe repítese unha ficción interesada: “nós emigrabamos con contrato, regulados; eles veñen sen nada”. Algo que é falso.

A emigración española cara a Europa e América estivo chea de irregularidades, precariedade, explotación e estigmas. Non fomos “os bos emigrantes”. Fomos, como todos, persoas intentando sobrevivir. A distorsión actual —a que pretende diferenciar moralmente ao emigrante español do migrante que chega hoxe— é unha forma de autoengano colectivo. Un país que non se mira no espello non pode entender o seu presente.

Certos discursos que se presentan como defensores da “identidade nacional” dependen, para soster o seu propio modelo económico, da presenza constante de traballadores estranxeiros. Sen eles, sectores enteiros deteríanse. A páxina móstrao con claridade: os migrantes achegan case dous terzos do emprego creado no último ano.

Esta dependencia non é un síntoma de debilidade, senón de fortaleza. España é hoxe a economía que máis crece da Unión Europea, a que máis emprego xera e unha das máis resilientes do continente. Os informes recentes de Goldman Sachs e outros bancos de investimento sitúan a España como un dos mellores países para investir en Europa, destacando a súa estabilidade macroeconómica, o seu liderado en enerxías renovables, a súa aposta polas novas tecnoloxías e a súa capacidade para absorber e transformar talento.

Por iso tamén resulta paradoxal que, no mesmo país que ascende nos rankings internacionais e consolida a súa posición como potencia económica emerxente, algúns discursos sigan alimentando a ficción de que a migración é unha ameaza, cando en realidade é un dos piares que sosteñen ese ascenso.

A ideoloxía, cando se converte en refuxio emocional, tende a negar a realidade que a sostén. Así prodúcese un fenómeno curioso: rexeítase a migración irregular mentres se bloquea a regular. Denúnciase a falta de integración mentres se recortan os recursos para integrala. Exíxese seguridade mentres se alimenta a inseguridade xurídica de quen xa están aquí. A contradición non é accidental, senón interesada e egocéntrica.

A migración non é un problema, é un fenómeno estrutural. O que si é un problema é a incoherencia coa que o abordamos. Mentres sigamos atrapados entre o medo e a necesidade, entre a moralina e a economía, entre a ideoloxía e a demografía, cada episodio como o de Ceuta volverá repetirse.

A alternativa é clara: construír unha política migratoria coherente, baseada en datos, en responsabilidade e en humanidade. O contrario —seguir reaccionando a golpes de emoción, ideoloxía e contradición— só garante que a próxima crise será máis profunda que a anterior.