Ser ou non ser ONU

Oito décadas despois de que, tras o seu gran empeño, Eleanor Roosevelt defendese a Declaración Universal dos Dereitos Humanos en 1946 —un xesto que inaugurou unha arquitectura institucional e unha forma de entender o mundo— a Organización das Nacións Unidas volve enfrontarse á pregunta esencial: ¿segue sendo relevante? A intuición fundacional que impulsou a súa creación, profundamente política e profundamente moral, atópase hoxe sometida a unha presión inédita. O multilateralismo atravesa o seu momento máis fráxil desde a posguerra, e a cuestión xa non é se a ONU é necesaria, senón se é capaz de responder ás esixencias do presente.

O informe Gallup – United Nations 2026 Report, baseado en enquisas en 137 países, ofrece unha radiografía precisa desta relevancia. E faino desde un ángulo que raramente se incorpora ao debate: a opinión pública global. Nun tempo onde a lexitimidade xa non se herda, senón que se gaña, saber como perciben os cidadáns á ONU é tan importante como analizar o seu desempeño diplomático.

O primeiro dato é contundente: 50 % de aprobación mundial fronte a un 26 % de desaprobación. Nun ecosistema institucional marcado pola desconfianza, a ONU conserva un capital simbólico que non teñen outros actores globais. Incluso supera as valoracións das lideranzas de Alemaña, China, Estados Unidos e Rusia (aínda que as preguntas non sexan directamente comparables). Pero este apoio, aínda que significativo, non é homoxéneo.

A fotografía global amosa un mapa non doado homoxéneo: 67 países presentan maiorías favorables, mentres que só nove rexistran maiorías claramente negativas. Vietnam (+75), Camboxa (+74) e Laos (+71) encabezan os apoios; Israel (-61), Rusia (-58) e Túnez (-48) lideran os rexeitamentos. A ONU é, simultaneamente, unha institución moi valorada e moi cuestionada, dependendo do lugar onde se mire.

Neste contexto, España ocupa unha posición intermedia pero significativa. A aprobación alcanza o 52 %, fronte a un 39 % de desaprobación. Non é un apoio abrumador, pero si un respaldo claro nun entorno europeo onde as opinións están máis divididas. Este dato importa por dous motivos: España mantén unha percepción estable, sen grandes oscilacións nin polarización extrema; e o seu apoio é superior ao doutros países da UE, onde a desaprobación é máis elevada. Para unha potencia media con vocación multilateral, esta estabilidade é un activo diplomático: España segue vendo á ONU como un actor útil, aínda que non infalible.

O informe confirma tamén algo que a diplomacia intuía desde hai anos: o Sur Global é o principal sostén da ONU. Suroeste Asiático e África Subsahariana mostran os saldos positivos máis amplos. Europa, Norteamérica e Eurasia manteñen apoios moderados pero estables. América Latina e o Caribe aparecen divididas. E Oriente Medio e Norte de África son as únicas rexións onde a desaprobación supera claramente á aprobación. Alí onde a ONU se percibe como actor de estabilización, desenvolvemento ou protección, a valoración é máis favorable. Alí onde se a asocia a conflitos irresoltos ou bloqueos diplomáticos, a percepción deteriorase.

A ONU conserva lexitimidade global, pero esta lexitimidade é fráxil, desigual e dependente de factores que a organización non controla do todo

Un achado merece atención especial: as persoas de 15 a 29 anos mostran maior aprobación en case todas as rexións. Nun mundo onde a relevancia institucional depende cada vez máis da capacidade de conectar con novas xeracións, este dato é crucial. A ONU conserva atractivo simbólico entre quen non viviron a Guerra Fría nin o ciclo de reformas dos anos noventa. Para elas, a ONU non é unha institución envelenada, senón un actor potencial na resolución de problemas globais. Isto abre unha fiestra estratéxica: se a ONU quere reconstruír a súa lexitimidade, debe facelo desde a mocidade, non desde a nostalxia institucional.

O informe introduce ademais unha dimensión que adoita pasar desapercibida: a opinión non consolidada. En moitos países, porcentaxes significativos declaran que a súa opinión “depende das circunstancias”, que “non coñecen a ONU” ou que “non saben/non contestan”. Corea do Sur (41 % depende), Lesoto (35 % descoñecen a ONU) ou Bahréin (45 % non responden) ilustran esta zona gris. Para a ONU, esta ambivalencia é unha oportunidade e un risco: oportunidade, porque permite construír lexitimidade onde aínda non está definida; risco, porque a falta de visibilidade pode converterse en irrelevancia.

Quizais o achado máis incómodo do informe sexa que a presenza operativa da ONU non garante apoio público. Kosovo mostra un 70 % de aprobación, pero Israel apenas un 9 %. A acción sobre o terreo, por si soa, non xera lexitimidade. O que importa é a percepción de resultados, a claridade de obxectivos e a capacidade de comunicar impacto.

Todo isto adquire unha dimensión maior porque a ONU está a meses de elixir ao seu próximo Secretario ou Secretaria Xeral. E esa elección non se producirá no baleiro, senón baixo a presión dunha opinión pública global que xa non concede lexitimidade automática. O relevo na Secretaría Xeral será, en realidade, un exame de relevancia: ¿que liderado necesita unha institución que conserva apoio, pero non autoridade; que mantén prestixio, pero non capacidade de decisión; que é vista como necesaria, pero non como eficaz?

A cidadanía mundial quere unha ONU útil, non cerimonial. E ese desexo exprésase en tres vectores claros: resultados visibles, capacidade de conectar coas novas xeracións e un liderado que reconstrúa a confianza no multilateralismo sen caer na retórica baleira das grandes cumbres.

O informe Gallup non é un diagnóstico final, senón un aviso. A ONU conserva lexitimidade global, pero esta lexitimidade é fráxil, desigual e dependente de factores que a organización non controla do todo. España reflicte ben esa tensión: confianza suficiente para actuar, pero non para fallar. A pregunta, en última instancia, segue sendo a mesma: ¿pode a ONU demostrar que é necesaria? A opinión pública mundial non lle concede un cheque en branco. Lhé concede unha oportunidade. E esa oportunidade, como sempre, ten data de caducidade.