Oxford, Zúric, Tsinghua… e España en ningún sitio

¡Ei Tecnófilos! Que está a pasar por aí? Esta semana caéuseme nas mans unha infografía de Visual Capitalist co top 100 de universidades do mundo fóra dos Estados Unidos, segundo o ranking Times Higher Education 2025. Oxford, Cambridge, ETH Zúric, Tsinghua, Imperial College, KAIST… un desfile de institucións que levan décadas competindo por talento, patentes e financiamento global.

Vin a lista de arriba a abaixo. Dúas veces. España non aparece nin unha soa vez.

E non é un despiste do infografista. Verifiqueino na fonte orixinal. A mellor universidade española no ranking mundial completo de Times Higher Education é a Universidade de Barcelona, que ocupa o posto 149 a nivel global. Séguenlle a Pompeu Fabra (176) e a Autónoma de Barcelona (199). Son as tres únicas españolas que entran no top 200 mundial, e as tres son catalás. O resto —Complutense, Autónoma de Madrid, Valencia, Navarra— aparece a partir do posto 250 en diante, moitas delas máis alá do 500.

Aquí é onde toca o dato que mata o relato. Porque o relato oficial é bonito: España conta con 59 universidades nun ranking que inclúe máis de 2.000 institucións de 115 países, e iso soa a sistema universitario robusto. Pero estar presente non é o mesmo que ser competitivo. E cando comparamos con quen xogamos o partido de verdade —China con cinco universidades entre as 40 primeiras do mundo, Singapur, Corea do Sur, Suíza— o marcador é demoledor.

Por que pasa isto? Porque o que non se mide non se controla, e levamos anos sen poñer o diñeiro onde poñemos a boca. España investiu en 2024 un 1,5% do seu PIB en I+D, segundo o INE. É un máximo histórico, si, e hai que recoñecelo: crecemos un 6,9% nun só ano, case o dobre que a media europea. Pero a media da Unión Europea está no 2,26% do PIB, e países como Suecia, Austria ou Alemaña superan o 3%. Corea do Sur, que compite con nós en ningunha liga porque xoga noutra categoría, inviste case o 5% do seu PIB en I+D.

Hai un dato que me parece o máis brutal de todos: para que España alcance o obxectivo do 2,12% do PIB marcado pola súa propia Estratexia de I+D+i para 2027, necesitaría encadear tres anos de crecemento anual do 17,8%. Estamos a crecer ao 6,9%. Non fai falta ser enxeñeiro para ver que esa conta non sae coa traxectoria actual.

E ollo, que isto non é só un problema de ranking universitario para presumir nun podio.

As universidades que lideran estas listas son as que xeran as patentes, as spin-offs, os doutorandos que logo montan empresas de base tecnolóxica e os convenios de transferencia coa industria que sosteñen a competitividade dun país durante as próximas tres décadas. Se a túa universidade non está no mapa de investigación mundial, o teu país tampouco estará no mapa da innovación aplicada. É causa e consecuencia.

Aquí déixovos a parte incómoda, a que toca porque hai que dicila aínda que non guste: en España seguimos discutindo se o mérito debe pesar máis que a antigüidade na carreira académica, se hai que becar a excelencia investigadora ou repartir orzamento por igual entre facultades sen esixir resultados, e mentres tanto Corea do Sur multiplica por tres a nosa inversión relativa e China coloca cinco universidades entre as 40 mellores do planeta. A mediocridade non é só un problema de empresa privada. Empeza na universidade, onde se forma o talento que logo —ou se queda, ou se vai montar o seu proxecto a Múnic, Zúric ou Londres.

Non se trata de deprimirse co dato, trátase de usalo. As empresas e as administracións que queiran competir de verdade teñen que entender que a inversión en coñecemento —propio, en I+D interno, en colaboración con centros investigadores— non é un gasto de imaxe. É a única palanca que nos saca deste posto 149 e nos sobe ao mapa.

Imos tentar aprender algo: os rankings non len, e os que non aparecen neles tampouco están libres das consecuencias de non aparecer.

¡Se me tecnoloxizan!