A parálise da abundancia: por que xerar xa non é suficiente

«“Dicíamos onte…”, (emulando a célebre volta ás aulas de Miguel de Unamuno), que a enerxía deixou de ser un simple custo produtivo para converterse nunha prioridade de gobernanza e supervivencia empresarial. É precisamente aí onde nos atopamos coa primeira gran paradoxa desta transición enerxética: nunca tivemos tanta enerxía limpa ao noso alcance e, ao mesmo tempo, nunca foi tan complexo e crítico saber que facer con ela.

O éxito histórico da política enerxética medíase en megavatios instalados. Canto máis parques eólicos ou plantas fotovoltaicas se conectaban á rede, máis preto nos sentíamos da autonomía enerxética e económica. España, e de maneira moi sobresaliente Galicia, fixeron os deberes neste campo de forma exemplar nas dúas últimas décadas.

Dispomos de sol, vento e auga en abundancia. Somos unha potencia xeradora e o mapa galego é o mellor testemuño diso: preto de douscentos parques eólicos operativos, capaces de cubrir, xunto á hidráulica, a maior parte da demanda eléctrica da comunidade, (todo isto a pesar do freo xudicial sufrido e a contestación social, que parece comeza a desbloquearse).

“Somos unha potencia xeradora. Con todo, o mercado eléctrico estános a enviar sinais de que as regras do xogo cambiaron completamente”

Somos unha potencia xeradora. Con todo, o mercado eléctrico estános a enviar sinais de que as regras do xogo cambiaron completamente. Fenómenos que antes eran anecdóticos, como os prezos cero ou negativos nas horas centrais do día ou durante madrugadas de forte vento, converteronse en parte da nosa rutina económica.

Á primeira vista, un prezo da electricidade a cero euros podería parecer unha excelente nova para calquera xestor financeiro industrial: lamentablemente, isto é só un espejismo. A realidade é moito máis complexa, esta montaña rusa nos custos (o que tecnicamente se coñece como a canibalización de prezos debido ao exceso de oferta intermitente) xera unha profunda inestabilidade no sistema e, paradóxicamente, frea as inversións a longo prazo. Sen unha mínima estabilidade tarifaria, volve imposible calcular o retorno dos proxectos ou dar seguridade xurídica á firma de acordos de compra a longo prazo (PPAs).

De nada serve que o electrón sexa baratísimo un domingo ás tres da tarde se a operación da túa fábrica a pleno rendemento se produce un martes de inverno ás oito da mañá, cando a rede volve a tensionarse e os prezos disparáronse.

A natureza non entende de necesidades humanas, de quendas de produción, de pedidos urxentes, nin das esixencias da conta de resultados dunha conserveira, unha planta de automoción ou unha industria química, sectores de consumo intensivo que sosteñen o PIB Galego. O vento sopra cando sopra e o sol brilla cando brilla. Por iso, o modelo pasivo de “instalar e confiar na rede” chegou ao seu fin.

Hoxe, a verdadeira vantaxe competitiva xa non radica en ter acceso a unha fonte de enerxía limpa; radica na capacidade de reacción e autoxestión.

“Manobrar con estratexia transfórmase nun seguro de vida financeiro que permitirá mitigar o risco regulatorio”

Para o tecido empresarial industrial, dar o paso cara á madurez enerxética significa transitar da xeración pasiva á xestión activa. Xa non basta con cubrir a cuberta da fábrica con paneis fotovoltaicos e vender o excedente á rede a prezos de saldo. A estratexia intelixente pasa por deseñar o traxe a medida que combine diferentes tecnoloxías (hibridación de eólica e solar) e, sobre todo, por comezar a considerar seriamente o catalizador do futuro: o almacenamento e a xestión da demanda.

¿Como entender esta cuestión?

A flexibilidade significa ser capaces de mover consumos de proceso ás horas de máxima abundancia, modular a nosa demanda ou almacenar ese electrón propio para liberalo exactamente cando a rede se volve prohibitiva ou inestable.

Cando abordamos a enerxía, manobrar con estratexia transfórmase nun seguro de vida financeiro que permitirá mitigar o risco regulatorio, protexe os márxes fronte ás sacudidas xeopolíticas e sobre todo garante que a actividade non se detña.

Aquelas organizacións que se resistan a abandonar a inercia deste vello modelo sufrirán o impacto dun mercado cada vez máis ingobernable. Pola contra, as empresas que asuman o control da súa flexibilidade non só asegurarán a súa continuidade, senón que ditarán as condicións de competitividade no seu sector. A abundancia está aí fóra, no vento e no sol do noso territorio; a intelixencia estratéxica consiste en saber gobernala.