Deliquescencia

Hai palabras que practicamente non teñen uso; quizais porque o seu contido quedase obsoleto ou simplemente debido a que caeran no esquecemento. Aqueles que son longos, ademais, adoitan considerarse pouco coloquiais, e sendo reiterados, fánnos parecer presuntuosos, mesmo ridículos. Un deses vocablos, seguramente agora en desuso, sexa delicuescencia.

Democracia delicuescente

Moneda de uso común no pensamento sobre a política presente é dar por feito que a democracia se atopa nunha situación preocupante, de puro líquida, case mutando a un estado gaseoso. Explicación un tanto facilona, se acudimos á riqueza idiomática do castelán podería ser considerada máis que acuosa nun estado de delicuescencia.

Para non resultar pretencioso e rozar a pedantería, o primeiro será saber o significado dun termo de tan pouco emprego común. Aplica para describir a propiedade que certas substancias, tales como sales ou compostos químicos sólidos, presentan de absorber a humidade do ambiente ata disolverse na auga absorbida, formándose con iso unha solución. Como extensión da denominación, delicuescente aplícase tamén ao inconsistente, decadente, frouxo ou falto de vigor e fortaleza. Tal e como ocorre, nestes momentos, coa democracia, que non é líquida, non, senón que o seu estado é o da delicuescencia.

A química da democracia

Frente ao líquido, termo herdado da consideración do sociólogo Zygmunt Bauman para describir a nosa actual sociedade, caracterizada pola inestabilidade, a falta de estruturas sólidas, ou iso que agora se denomina como mundo VUCA, a delicuescencia describe mellor os cambios que se observan nas democracias actuais máis avanzadas.

“A suposta degradación democrática non é un proceso xerado internamente por obsolescencia do sistema xa considerado desde os gregos como o menos malo dos modos imperfectos de goberno; nin moito menos”

Para iso, recorramos a unha ciencia tan afastada da política como o é a química (ou quizais non tanto). Nela, o proceso delicuescente prodúcese pola absorción externa, non polo tránsito do sólido ao acuoso. En definitiva, que ao que estamos a asistir como degradación democrática non provén do interior, senón que supón a conxunción de elementos externos confabulados para debilitar, facer máis disoluble, máis inasible por imposible de reter, a capacidade de decisión efectiva para influír na política por parte da cidadanía.

O mecanismo químico para que se produza a delicuescencia compónse de tres partes: unha primeira fase higroscópica, onde a substancia atrae a auga; nun segundo momento, o sólido hidrátase liberando enerxía exotérmica. Se esta segunda fase acumula unha cantidade de humidade suficiente, xera un terceiro momento, denominado de propiedades coligativas, polo cal, a solución saturada resultante ten unha presión de vapor máis baixa que a humidade do aire, o que mantén continua e perpetúa a absorción de máis cantidade de auga. Unha vez roto o equilibrio hidrostático, cando a humidade comeza a realizar a súa labor, continuada e persistente, é cando se produce a disolución. Pura constancia interesada.

Restauración do equilibrio

Cando unha substancia sofre un proceso delicuescente, a química indícanos que deberá procederse a conectar dúas actuacións: evaporar e cristalizar. En termos democráticos, primeiro aplicar a lei, cos seus efectos catárticos incluídos, e, en consecuencia, facendo cumprir as penas, cristalizando a xustiza. Supón o reequilibrio dos tres poderes dunha democracia, onde o lexislativo e o xudicial cumpran a súa función respectada polo executivo.

A suposta degradación democrática non é un proceso xerado internamente por obsolescencia do sistema xa considerado desde os gregos como o menos malo dos modos imperfectos de goberno; nin moito menos. É unha inoculación externa perfectamente concebida desde modelos autoritarios, de dereita ou de esquerda, que produce, de maneira continuada e paulatina, sen ruídos revolucionarios nin coaccións extremas, unha degradación húmida que, como toda filtración, impregna, mancha e deteriora; e é moi difícil de eliminar.

Xa Montesquieu, pai da democrática separación de poderes, falou con certo criterio sobre a influencia da humidade no carácter moral, o temperamento e as costumes humanas. Para o francés, un clima húmido continuo favorecía as leis e os réximes despóticos, máis proclives á inmutabilidade política, o que denominaba unha “especie de embriaguez nacional”. A ver se xa no inverno e grazas á maior humidade externa, podemos asistir a un triunfo da democracia, que libere da actual calima gobernativa tan asfixiante. Tórrido verán é o que xa se nos anuncia, convertida a calima en xuez, no xuez Calama, para desgraza zapateril.