As dúas caras do sector agroalimentario da UE: do déficit crónico de Portugal ao músculo de España.

Cara e cruz do sector agroalimentario da UE na península ibérica. Mentre Portugal presenta un “déficit crónico”, que se agravou desde principios do milenio tanto para produtos agrícolas non elaborados, como os elaborados ou incluso para os pesqueiros, España eríxese como unha das principais potencias exportadoras da UE, só superada por Países Baixos. 

Así se desprende do Informe Socioeconómico Anual 2024 do Eixo Atlántico sobre o abastecemento e a seguridade dos alimentos, elaborado por Fernando González Laxe, catedrático emérito de Economía Aplicada da Universidade da Coruña e expresidente da Xunta, e por Arlindo Cunha, catedrático de Economía da Universidade Católica do Porto e exministro de Agricultura no Goberno de Cavaco Silva e das Cidades no Executivo de Durão Barroso. 

Dous dos aspectos que desgrana o estudo son a balanza comercial e a taxa de autoabastecemento da Unión Europea. En termos xerais a UE é un dos maiores importadores e exportadores de produtos agroalimentarios, alternando a lideranza mundial con Estados Unidos, segundo detalla o informe. “Presenta sistematicamente unha balanza comercial positiva (…) En 2024, a balanza comercial agroalimentaria superou os 63.000 millóns de euros, resultado de 235 000 millóns de euros en exportacións e 172 000 millóns de euros en importacións”. 

Aínda que a situación xeral da UE é bastante “holgada” en termos de comercio exterior agroalimentario, “existen diferenzas considerables entre os seus Estados membros”. Os maiores exportadores de produtos agroalimentarios, pesca e acuicultura, son, en orde descendente: Países Baixos, España, Polonia, Francia, Bélxica e Irlanda. Pola súa parte, o ranking dos máis deficitarios estaría encabezado por Alemaña, seguida de Suecia, Portugal, Finlandia, Romanía, República Checa e Eslovaquia.

Autoabastecemento en España e Portugal

No caso de España, o informe destaca a “situación especial” do aceite de oliva, ao ser o principal exportador mundial, así como o bo momento do sector cárnico, o de froitas e hortalizas e o de produtos pesqueiros. Os puntos débiles atópanse no sector de cereais e oleaginosas, no que presenta un certo déficit.

Situación distinta vive en Portugal, con un déficit crónico que se viu agravado desde comezos da década de 2000. Un dos ámbitos nos que presenta unha gran dependencia é a produción animal —especialmente de leite de vaca, carne de porco, carne de vacún, aves de curral e ovos—, xa que depende “considerablemente” da importación de materias primas para a produción de pensos compostos.

En termos sectoriais, rexistra taxas de autosuficiencia superiores ao 100% en importantes sectores de exportación como o viño, o aceite de oliva, as froitas e hortalizas, así como o arroz, e “un nivel bastante holgado en sectores como os produtos lácteos e a carne no seu conxunto, a pesar da mencionada dependencia destes sectores de materias primas importadas que se integran como bens intermedios na súa produción”. 

Pola súa parte, os puntos máis débiles de autosuficiencia atópanse no caso dos cereais (18 % en xeral e menos do 5 % en trigo brando), a carne de vacún (51 %), as leguminosas fundamentais na nosa dieta, como as fabas e os garavanzos (12,5 %), e mesmo varios tipos de froitas, especialmente os cítricos (34 %).

O informe do Eixo destaca “a enorme importancia do comercio agroalimentario entre ambos países”. “España é o principal destino das exportacións portuguesas de produtos agroalimentarios e, á vez, o principal orixe das súas importacións”.