A planificación eléctrica

Ultimamente houbo moitas novas que nos deberían ter impactado pola súa transcendencia para o país e, especialmente, para a economía. Así, por exemplo, no X Foro de Enerxía organizado por O Economista o día 11 de setembro e, publicado o máis relevante na revista Enerxía, o titular do conselleiro delegado de Endesa, o Sr. Bogas, foi que “a saturación do sistema frea proxectos estratéxicos” ao que engadiu que “das solicitudes de acceso á rede que recibimos, só puidemos aceptar o 40% e hoxe máis do 80% da rede está colapsada.”

A Razón publicou na súa edición do día 22 de setembro o titular “a falta de potencia eléctrica frea o desenvolvemento de máis de 30.000 vivendas só en Madrid” e engade “segundo a patronal inmobiliaria madrileña, a capacidade firme actual non cubriría nin un terzo das necesidades residenciais”.

A propia Asociación de Empresas Eléctricas alerta de que case a metade das peticións de conexión á rede promovidas por promotores de vivendas son denegadas por falta de capacidade nas redes. Pero este colapso de acceso ás redes non afecta só ás vivendas, senón tamén á instalación de centros de datos, a instalación de máis xeración renovable, e mesmo a calquera tipo de Industria.

A preocupación polo subministro de enerxía eléctrica aos centros de datos chegou a que o propio Bill Gates se presentase o día 21 deste mes en Madrid para intentar chegar a acordos con Iberdrola, Redeia e EDP para poder dispor de enerxía eléctrica aos centros de datos que ten previsto instalar neste país.

Como se deduce de todo o anterior, esta situación é cando menos moi preocupante. Lembremos que dous dos obxectivos principais que ten este país son o tema da vivenda, debe construírse nos próximos anos tres veces máis das que se fan na actualidade para intentar paliar o déficit, e a dificultade de acceso á mesma; e o da industria, sector que é o garante de máis emprego, mellor cualificado e ben remunerado.

Pero imos ao positivo: ¿estase actuando para mellorar de cara ao futuro? Creo que a resposta, se non é totalmente negativa, é polo menos, de dúbida. Diferenciemos os dous niveis de tensión e de xestión: Rede Eléctrica e Empresas Distribuidoras de Enerxía.

A ministra de Transición Ecolóxica presentou unha ambiciosa, na súa valoración, planificación da rede de transporte de electricidade con horizonte 2030. Plantea atender 27,7 gigavatios (GW) desde a rede de transporte no período 2025-2030. Dos 27,7 GW, destacan como máis relevantes, 9 GW para proxectos industriais, 1,8 GW para desenvolvementos residenciais e novas vivendas, 13,1 GW para produción de hidróxeno e 3,8 GW para centros de procesamento de datos.

Comezaron as reunións dos responsables do ministerio coas comunidades autónomas. Obviamente cada comunidade quere cubrirse coa maior capacidade, algunha xa o conseguiu, por exemplo, Euskadi, que negociou 4 GW, que, en principio, xa acordaron. Algunhas outras xa comezaron a litigar, por exemplo: “O Parlamento de Andalucía rebélase contra o embudo enerxético do Goberno”.

En Galicia, nun primeiro momento pareceu que se consideraba aceptable, aínda cando a conselleira de Economía e Industria xa mostrou nos últimos tempos as súas discrepancias. A verdade é que o contemplado para Galicia dista moito hoxe das necesidades actuais e de futuro tanto para xeración renovable como de demanda. O previsto representa da orde dun 2,8% da inversión total.

Un caso exemplar en Galicia é o da empresa Altri; a non inclusión na proposta das instalacións necesarias para dotar o subministro á súa factoría é digno de analizar. Ciñéndome exclusivamente a este feito, é dicir, obviando a controversia medioambiental do proxecto, é unha decisión que debemos lamentar, pois o non dotar de acceso á rede, polo tanto, non dispor de enerxía eléctrica, fai o proxecto inviable. En resumo, que unha planificación deixe fóra proxectos actualmente xa para desenvolver, non parece un bo principio.

No período de alegacións a esta planificación presentáronse da orde de 1.200, que se están analizando, pero creo que a maior parte delas serán rexeitadas, pois se non se eleva o importe da inversión, terán que ser atendidas substituíndo algunhas das contempladas, e isto é difícil.

¿E cal é a posible solución?

Entendo que o actual modelo de planificación quedou obsoleto. Non é planificación no sentido estrito do termo —“decidir hoxe o que hai que facer para conseguir o futuro desexado”—, xa que o referente debería ser o futuro; con todo, na planificación actual o referente é atender o presente.

¿Algunha solución? 

Lóxicamente pasa por incrementar o importe económico a investir e para iso, axudas de Europa ou participación dos solicitantes, tal e como se fai nas redes de distribución e como plantexa Donald Trump en EEUU, que as empresas paguen íntegramente o custo das conexións eléctricas aos centros de datos.  Outro aspecto a mellorar sería o período temporal, especialmente da tramitación das obras. As que se aproben definitivamente, nuns seis meses, estarán operativas dentro duns tres anos de media. Como exemplo, en Alemaña, as eólicas teñen un período de tramitación de 18 meses. Mesmo a Unión Europea incidiu sobre o acurtamento destes prazos.

Creo que tamén debería analizarse a posibilidade de que as redes de 220 kV, actualmente xestionadas por REE, pasen a ser administradas polas distribuidoras nos seus respectivos ámbitos territoriais. Achegar a xestión ao entorno local podería conlevar beneficios económicos, melloras na dispoñibilidade do servizo e unha planificación máis eficiente.

Imos coas redes das empresas distribuidoras. As inversións que estas empresas realizan en instalacións e que tamén son aprobadas polo Goberno, remunéranse todos os anos a un tipo de interese, tanto da inversión realizada como o custo do mantemento das mesmas.

Actualmente hai aprobada pola Comisión Nacional dos Mercados e a Competencia (CNMC) unha retribución das redes de transporte e distribución dun 6,58%, valor que as que as empresas distribuidoras consideran insuficiente e que, polo tanto, limitará o interese en investir nas mesmas, tal e como algunha empresa eléctrica xa puxo de manifesto.

De todos modos, a saturación na rede de distribución non é tan crítica, dado que as distribuidoras poden trasladar ao demandante o custo da inversión e, polo tanto, a execución, a través das peticións de subministro.

¿E que se pode facer?

Hai unha cuestión á que creo que hai que prestar maior atención e é: “aproveitar en maior medida a rede existente”. A enerxía eléctrica consumida respecto á potencia de xeración instalada dunha utilización da orde de 1.750 horas/ano (255.800 GWh demanda e 146.000 MW potencia), valor sensiblemente inferior ás horas anuais que se poden alcanzar.

¿E a causa?

Son varias:

a) Potencia concedida a un solicitante e que aínda non utiliza.

b) Potencia concedida a un solicitante e que garda para especular con ela.

c) Potencia asignada a un cliente para consumir e que excede da contratada.

d) Ademais, toda a potencia contratada está asignada para que sexa utilizada todas as horas de todos os días e en todos os meses.

¿E a solución?

Xa se fixo algo na situación de potencia asignada e non utilizada, tanto por demoras ou por especulación, plantexando caducidade da mesma, pero, na miña opinión hai que seguir aprofundando na solución.

En canto á contratada non utilizada hai que plantexar xa os contratos flexibles, que permitirán a utilización por horas e días e, quizais outras alternativas que virán facilitadas pola dixitalización das redes e a xestión de datos destas.

En resumo, temos un problema que eu tildo de gravísimo e urxe plantexar solucións.