Cando a proba dunha comunicación deixa de ser o envío

A recente resolución dun xulgado de Vigo que rexeita un burofax remitido por un fondo irlandés como proba suficiente dun intento de negociación previa pode parecer, a primeira vista, unha cuestión procesual menor. Con todo, detrás deste caso concreto agochase unha transformación moito máis profunda sobre a forma na que entendemos as comunicacións con transcendencia xurídica.

Dende hai décadas vivimos nun entorno onde gran parte da seguridade xurídica asociada a unha reclamación, unha negociación ou un requerimento descansaba sobre unha idea relativamente sinxela. Se unha parte podía demostrar que enviara unha comunicación por un canal considerado fiable, o obxectivo parecía cumprido. O envío ocupaba o centro da escena.

Con todo, a realidade actual é bastante máis complexa. As persoas cambian de domicilio con frecuencia, as empresas operan en distintos países, as relacións comerciais son cada vez máis dixitais e os tribunais atópanse con situacións onde acreditar un simple envío xa non responde necesariamente á pregunta que realmente importa.

O que un xuíz necesita saber non é só se alguén enviou unha comunicación. O que necesita saber é que ocorreu con ela.

A resolución de Vigo resulta interesante precisamente porque pon o foco sobre esta cuestión. Cando unha parte pretende acreditar que intentou negociar, o relevante non é tanto a existencia dun xustificante de envío como a posibilidade real de que esa comunicación puidese cumprir a finalidade para a que foi remitida. Dicho doutra forma, a proba comeza a desprazarse desde o acto formal de enviar cara á capacidade de reconstruír todo o percorrido da comunicación.

E este cambio chega nun momento especialmente significativo. A entrada en vigor da Lei Orgánica 1/2025 aumentou a importancia dos mecanismos de negociación previa en numerosos procedementos. Como consecuencia, cada vez máis avogados, entidades financeiras, fondos de investimento, empresas de recobro e departamentos xurídicos véñense obrigados a plantexar unha cuestión que ata hai poucos anos apenas xeraba debate. ¿Como demostrar de forma sólida que unha comunicación cumpriu realmente a súa función?

A resposta probablemente non pase por substituír uns sistemas por outros nin por cuestionar ferramentas que prestaron servizo durante décadas. O que está a cambiar é o estándar probatorio. Hoxe resulta cada vez máis relevante poder acreditar o contido exacto que foi remitido, a súa integridade, a data na que estivo dispoñible para o destinatario, os eventos asociados á súa entrega e, en definitiva, a trazabilidade completa de todo o proceso.

Non é casualidade que nos últimos anos xurdiran novas solucións tecnolóxicas orientadas precisamente a cubrir esa necesidade. Empresas especializadas en comunicación certificada dixital, como Legalpin, levan tempo traballando sobre unha idea que resolucións como a de Vigo parecen reforzar. A seguridade xurídica xa non depende só de demostrar que unha comunicación saiu dun sistema determinado. Depende de poder reconstruír con precisión que ocorreu con ela desde o primeiro momento ata o último.

Quizais aínda sexa cedo para afirmar que estamos ante un cambio de paradigma. Os tribunais seguirán analizando cada caso concreto segundo as súas circunstancias particulares e ningunha resolución illada debería converterse nunha regra xeral. Pero si parece razoable pensar que estamos a asistir a unha evolución natural do concepto de proba.

Dende hai anos a dúbida foi se unha comunicación fora enviada. Hoxe, é se podemos demostralo xurídicamente.