Estreito de Ormuz: a lección de Albuquerque que Trump non aprendeu

No século XVI, o control do Estreito de Ormuz converteuse nunha peza clave do xadrez xeopolítico do mundo moderno emerxente. Situado na encrucillada entre o Golfo Pérsico e o océano Índico, este paso marítimo era —e segue sendo— un dos puntos neurálxicos do comercio global. A conquista e posesión de Ormuz polos portugueses, liderados por Afonso de Albuquerque, constitúe un exemplo paradigmático de como unha potencia relativamente pequena, con recursos limitados, logrou impoñerse mediante visión estratéxica, innovación naval e unha lectura precisa do contexto internacional.

A toma de Ormuz en 1515 non foi simplemente unha operación militar; foi a culminación dunha política expansionista coidadosamente deseñada pola Coroa portuguesa. Ao contrario dos grandes imperios territoriais da época, Portugal apostou por un modelo de control baseado en puntos clave —fortalezas e enclaves marítimos— que permitían dominar as rutas comerciais sen necesidade de extensos territorios interiores. Ormuz encaixaba perfectamente nesta lóxica: quen controlaba o estreito, controlaba o fluxo de mercadorías entre Asia e Europa.

O éxito portugués explícase, en gran medida, pola súa superioridade tecnolóxica en navegación e artillería naval, pero tamén pola súa capacidade de adaptación e diplomacia coercitiva. Albuquerque soubo explotar as rivalidades locais, establecer alianzas tácticas e, cando foi necesario, recorrer á forza con precisión cirúrxica. A construción dunha fortaleza en Ormuz consolidou un dominio que, aínda que non exento de desafíos, perdurou durante máis dun século.

Este episodio histórico ofrece un contraste interesante coa situación actual do Golfo Pérsico, onde o estreito de Ormuz segue sendo un punto de tensión global. No contexto contemporáneo, marcado polas friccións entre Estados Unidos e Irán —incluíndo episodios de ataques selectivos, sancións económicas e ameazas ao tráfico marítimo—, a lóxica do control estratéxico persiste, aínda que os actores e as ferramentas cambiaron. 

Mentres que Portugal operaba con recursos escasos, pero cunha estratexia coherente e a longo prazo, as potencias actuais dispoñen de capacidades militares abrumadoras, pero a miúdo carecen dunha visión estable e consensuada. Os ataques de Estados Unidos contra obxectivos iraníes, en distintos momentos das últimas décadas, reflicten unha política reactiva máis que estrutural, orientada á disuasión inmediata máis que ao control sostido do espazo estratéxico.

Ormuz non é só un estreito; é un símbolo de como a xeopolítica transcende épocas

Irán, pola súa banda, desenvolveu unha estratexia asimétrica que lembra, en certa medida, á lóxica portuguesa: consciente da súa inferioridade fronte a unha potencia como Estados Unidos, apostou por tácticas indirectas, control de “chokepoints”, e capacidade de interrupción do tráfico marítimo. O estreito de Ormuz volve así ser escenario dunha pugna onde a xeografía impón límites e oportunidades.

A comparación entre ambos contextos revela unha constante histórica: o dominio dos espazos estratéxicos non depende unicamente da forza bruta, senón da capacidade de integrar recursos, tecnoloxía e visión política nunha estratexia coherente. Portugal, no século XVI, entendeu isto con claridade. As potencias contemporáneas, a pesar das súas vantaxes materiais, seguen enfrontándose ao mesmo desafío fundamental: converter poder en control efectivo e duradeiro. 

En última instancia, Ormuz non é só un estreito; é un símbolo de como a xeopolítica transcende épocas. Desde as carabelas portuguesas ata os portaavións modernos, a disputa por este paso marítimo reflicte unha verdade persistente: quen domina os nodos críticos do sistema global, define en gran medida o equilibrio do poder mundial.