Cando unha resolución cita xurisprudencia inexistente.

Hai un tipo de noticia que non debería existir nunca. Non porque sexa escandalosa, senón porque revela algo máis grave que o escándalo: unha fenda.

Esta semana publicouse que un avogado denunciou ante o CGPJ a un xuíz por unha resolución que, presuntamente, se apoiaría en “xurisprudencia inexistente” introducida a través de Intelixencia Artificial.

Non fai falta dramatizar para entender a magnitude do asunto. Se se confirma, non estamos ante unha simple torpeza técnica nin ante unha anécdota de modernidade mal implementada. Estamos ante unha pregunta institucional. ¿En que se sostén hoxe a confianza?

Durante séculos o Dereito construíuse sobre un pacto silencioso entre texto e realidade. O texto podía ser discutible, a interpretación variable, o resultado inxusto ou doloroso. Pero o chan baixo os pés era firme. O que se citaba, existía. As fontes estaban aí. As palabras podían usarse con torpeza ou con brillantez, pero non flotaban no baleiro.

Coa IA aparece unha mutación estraña, case invisible. O texto pode seguir tendo aparencia de rigor e, ao mesmo tempo, estar baleiro. Pode soar exacto, solemne, técnico… ¡ata brillante! E, con todo, non referirse a nada. Pode imitar o Dereito, sen ser Dereito.

En realidade, nada novo baixo o sol. O erro humano sempre estivo no sistema: a cita errónea, a sentenza mal lida, a referencia desactualizada, ese “copiar-pegar” neglixente… Todo iso é (case) tan vello como a propia práctica xurídica. A diferenza é que antes o erro era caro, lento e traballoso. Había que equivocarse a man. Había que construír o fallo con esforzo.

Agora o erro pode fabricarse cunha facilidade que roza o trivial. E o peor de todo é que non se presenta como un erro, senón como unha certeza absoluta. E aquí a IA non só permite equivocarse máis rápido, senón equivocarse sentando cátedra, con autoridade. De maneira impecable e cunha linguaxe perfecta.

Por iso, o debate real non é “IA si” ou “IA non”. Esa discusión é cómoda, porque permite posicionarse moralmente sen tocar o fondo do problema. O debate real en realidade é moito máis incómodo: ¿Que facemos coa fragilidade do texto cando o texto xa non garante nada?

Porque o que está en xogo aquí non é só unha resolución concreta nin un expediente disciplinario. O que se está erosionando é o concepto mesmo de autoridade xurídica. E autoridade non significa poder, significa credibilidade. Implica que o cidadán acepta que o sistema decida incluso cando se equivoca.

Se unha resolución incorpora xurisprudencia inexistente, o dano non se limita a unha parte procesal prexudicada. Esténdese como unha mancha. Alimenta a idea de que o sistema é un decorado, non unha estrutura. E nun mundo onde xa se tolera mal o atraso, o atasco, a incomprensión da linguaxe xurídica e a distancia emocional do procedemento, isto é gasolina.

De modo que a resposta non debería ser o pánico. Nin a demonización da tecnoloxía. A IA non é o inimigo. O inimigo -real- é o autoengano. Crer que o texto é unha verdade porque parece verdadeiro. E en realidade esa tentación sempre estivo aí, latente. O que pasa é que agora subiu de nivel.

Por iso, nun mundo onde se pode xerar linguaxe perfecto en segundos, xa non bastará con “escribir ben”. Non será suficiente con “expor con claridade”. Nin sequera bastará con soar convincente. O que valerá é poder acreditar. Poder soste…