Ata o vórtice

Se se presta atención a calquera conversa cotiá —no ascensor, no bar, na aula ou na cola do supermercado— comprobamos que, ultimamente, hai un tema que se repite case de forma obsesiva: o tempo. Non o tempo en abstracto, senón este tempo concreto, encadeado, persistente e desbordado que nos acompaña desde hai semanas ou, incluso, meses. As borrascas suceden unha tras outra, a chuvia parece non dar tregua e o comentario habitual xa non é “que mal día”, senón “isto non é normal”.

E, efectivamente, non o é. Galicia converteuse recentemente no lugar do planeta onde máis choveu, unha anomalía hídrica de intensidade extrema que situou ao territorio no centro dos mapas meteorolóxicos mundiais. Non se trata só dunha percepción subxectiva nin da clásica exaxeración local; os datos confirman que a cantidade de auga acumulada en tan pouco tempo non ten precedentes recentes. A paisaxe verde, tan asociada á identidade galega, comeza a mostrar tamén o seu reverso: solos saturados, ríos ao límite e unha sensación crecente de vulnerabilidade.

Pero este fenómeno non é illado nin exclusivo. Mentres aquí miramos ao ceo con resignación, en Sicilia un pequeno pobo asómase literalmente ao baleiro tras o colapso do terreo que provocou o derrube de edificacións. Casas que onte estaban en pé hoxe caeron ao precipicio. E non falamos dun terremoto inesperado, senón de deslizamentos de terra asociados a chuvias intensas e a unha inestabilidade climática cada vez máis frecuente. A imaxe é tan impactante como reveladora: o solo, aquilo que dábamos por firme, comeza a fallar.

Estes episodios, dispersos xeograficamente pero conectados na súa orixe, apuntan a un mesmo trasfondo: o sistema climático está entrando nunha fase de desaxuste acelerado. Unha das sinais máis inquietantes é o comportamento do vórtice polar ártico, esa masa de aire frío que tradicionalmente permanecía relativamente contida nas latitudes altas. Cada vez con máis frecuencia, ese aire escapa, ondúlase, descende cara ao sur e altera de forma brusca os patróns meteorolóxicos. Fríos extremos nuns lugares, chuvias persistentes noutros, secas prolongadas en rexións que antes non as coñecían.

Con todo, mentres os síntomas se acumulan, a resposta política e económica segue ancorada na lóxica preocupante do materialismo depredador e cortoplacista. O desxeo do Ártico, lonxe de ser tratado como unha catástrofe global, comeza a verse por algunhas potencias como unha oportunidade estratéxica. Novas rutas comerciais, acceso a recursos ata agora inaccesibles, expansión de intereses económicos. O xeo que desaparece deixa paso ao negocio, que segue primado sobre a vida, sobre todo.

Pero o prezo é enorme. O Ártico funciona como un xigantesco espello que reflicte a radiación solar. A medida que o xeo se reduce, esa superficie reflectante pérdese e o océano escuro absorbe máis calor, acelerando aínda máis o aquecemento global. Non é unha hipótese, xa que o propio Ártico está a quentar a un ritmo catro veces superior ao promedio mundial e xa supera o limiar de 1,5 graos que tantos acordos internacionais prometeron non rebasar.

As consecuencias xa non son teóricas. A subida do nivel do mar ameaza territorios enteiros. Non é casual que recentemente a xustiza obrigase a Países Baixos a protexer os seus territorios caribeños fronte ao avance do océano, unha reclamación que nace da evidencia de que hai illas que, literalmente, están a quedar sen solo. A auga sobe, as costas retroceden e a idea de que o cambio climático é un problema do futuro vólvese insostible.

Mentres tanto, seguimos falando do tempo como quen comenta unha anécdota, sen asumir todo o que implica. Tal vez porque facelo esixe algo incómodo: cuestionar un modelo de desenvolvemento que converteu o crecemento material en prioridade absoluta, mesmo cando o planeta comeza a mostrar sinais moi preocupantes e perigosas.

O problema non é que chova moito, nin que se caian casas lonxe de aquí, nin que o xeo se derreta no Ártico. O problema é seguir mirando todo iso como se non estivese conectado; porque está. E cada borrasca encadeada nolo lembra.