A revolución silenciosa do diñeiro

En España falamos moito de dixitalización, pero seguimos sen comprender do todo que o diñeiro —ese vello artefacto social que sostén as nosas vidas cotiás— está a experimentar unha mutación profunda. Non é unha metáfora, senón un cambio estrutural comparable á irrupción da banca moderna no século XIX. E, con todo, estámolo a vivir como se fose unha simple actualización tecnolóxica.

A presentación do estudo Fintech en España. Novos modelos de negocio, innovación e finanzas inclusivas, do grupo de investigación da Universidade da Coruña, Money in transformation (MONFIN), do que formo parte, coordinado por Matilde Massó e Carles Maixé, volve poñer sobre a mesa unha evidencia incómoda: o ecosistema fintech español madurou, pero a inclusión financeira segue a ser a gran tarefa pendente.

O estudo apoia-se nunha enquisa propia realizada a empresas fintech de todo o país, deseñada para captar a estrutura real do sector: tamaño, tecnoloxías empregadas, modelos de negocio, grao de innovación e relación coa banca. Non é unha enquisa superficial, xa que supón un instrumento que permite observar desde dentro como se organiza e como pensa un sector que, ata hai pouco, apenas figuraba nas estatísticas oficiais.

O informe, enmarcado no proxecto financiado polo Ministerio de Ciencia e Innovación, a Axencia Estatal de Investigación e o FEDER (UE), radiografía un sector que xa non é promesa, senón realidade consolidada. Un sector formado maioritariamente por microempresas —o 55,3% do total— que souberon ocupar os ocos deixados pola banca tras a crise de 2008.

A fotografía é clara: innovación, axilidade e especialización. O 91% das empresas fintech desenvolven internamente os seus produtos e servizos, apoiándose en Big Data, interfaces entre programas informáticos (APIs) e plataformas dixitais como tecnoloxías centrais. Non estamos ante un sector accesorio, senón ante un laboratorio permanente onde se ensaian solucións que a banca tradicional non pode —ou non quere— desenvolver coa mesma velocidade.

A enquisa tamén mostra que a innovación non é un slogan: o 47% introduce cambios organizativos que transforman procesos produtivos, e o 39% innova na relación coa clientela. Pero a innovación, por si soa, non garante xustiza financeira. E aquí aparece a fenda. España é un dos países máis bancarizados de Europa. Case todo o mundo ten conta, tarxeta e acceso básico a servizos financeiros. Pero iso non significa que exista verdadeira inclusión. O estudo subliñao con claridade: as fintech democratizaron certos servizos, pero non lograron chegar aos colectivos máis vulnerables, que seguen fóra por falta de competencias dixitais ou de cultura financeira suficiente.

É a paradoxa do noso tempo: nunca houbo tantas ferramentas para xestionar o diñeiro, pero nunca foi tan fácil quedar atrás. A dixitalización, se non se acompaña de políticas públicas, pode converterse nun novo filtro social. E isto non é un problema técnico, senón político. A inclusión financeira non se resolverá con máis apps, senón con máis educación, máis acompañamento e máis regulación orientada ao ben común.

Outro dos achados do informe é especialmente revelador: o 36% das fintech españolas xa colaboran estreitamente coa banca tradicional. O que fai unha década se interpretaba como unha guerra aberta —startups contra bancos— hoxe parece máis un matrimonio de conveniencia. A banca aporta capital, escala e regulación; as fintech aportan velocidade, creatividade e capacidade de experimentar sen o lastre de estruturas mastodónticas.

Como sinalaba David Conde, CEO de Coinscrap, na presentación do informe o pasado 23 de abril, o valor das fintech non é substituír á banca, senón complementar a súa capacidade de innovación e mellorar a experiencia do usuario. É unha visión pragmática e, probablemente, a única sostible.

Neste contexto, a publicación do libro Fintech en España —que amplía e aprofunda os resultados do estudo— chega nun momento oportuno. Non só sistematiza datos e tendencias: ofrece un marco interpretativo para entender cara onde se move o diñeiro no noso país. E faino desde unha perspectiva sociolóxica e económica que raramente se incorpora ao debate público.

A este volume súmase A revolución Fintech, que forma parte do mesmo proxecto e que tiven a oportunidade de escribir. Non é só un complemento do informe: é unha ferramenta para interpretar culturalmente unha revolución que, se non se entende ben, pode deixar a demasiada xente atrás. A súa estrutura —que percorre conceptos clave, tendencias de consumo, o mapa europeo do ecosistema fintech e o papel de tecnoloxías como a intelixencia artificial ou o metaverso— ofrece unha guía accesible para comprender un fenómeno que xa afecta a vida cotiá de millóns de persoas. O seu obxectivo é explicar, con linguaxe accesible pero rigorosa, que está a cambiar realmente na relación entre cidadanía, tecnoloxía e finanzas. Porque a revolución non é só tecnolóxica: é cultural, institucional e, en última instancia, existencial.

En resumo, algo que o estudo da UDC amosa é que o mundo fintech español posúe forza, enxeño e potencial de expansión. As opcións véndense claras: formas de pago, sitios web, servizos mixtos B2B/B2C, sistemas de estudo económico e formas de alianza coa banca que xa marchan con soltura. Pero o gran reto non é de tecnoloxía, senón de sociedade. A dúbida esencial para os seguintes anos non será cantas fintech se crean, nin cantas se fan globais, nin cantas inversións conseguen finalizar. A dúbida será distinta: ¿estamos a crear un sistema económico máis xusto, máis accesible e máis humano?