Si que hai algo peor que bater a un neno

Hai frases que se repiten tanto que perden o seu fío. “Non hai nada peor que pegar a un neno”, solemos dicir para sinalar un límite moral evidente. Pero só fai falta ver os datos que publicou hai pouco o Grupo Interinstitucional da ONU para a Estimación da Mortalidade na Infancia para entender que si, que hai algo aínda peor: deixalos sen axuda.

Segundo o informe, 27,3 millóns de nenos poderían falecer antes de 2030 por motivos que se poden evitar, se non se cambia o rumbo que levamos. Non falamos de males estraños nin de desastres que non se poden impedir. Falamos de pneumonía, diarrea, malaria, falta de comida. Falamos do que xa sabemos como evitar. Falamos de case 20.000 nenos ao día, uns 800 cada hora, 14 por minuto.

Desde hai anos, todo o mundo viu e comprobou que se podía atallar con éxito a mortalidade infantil. Entre 2000 e 2015, con vacinas para todos, coidado básico e manutención salvaron moitas destas vidas en xermolo. Pero esa vontade parouse, e o que se para non avanza senón que, neste caso, retrocede. Desde 2015, a redución de mortes de nenos caeu máis dun 60%. Non por algo inevitable, senón por ideas e comportamentos políticos.

Como a retirada de fondos durante a administración Trump para proxectos de saúde para nais e fillos, para a OMS, para a nutrición e para estudos de enfermidades epidemiolóxicas. Cando un país que achega entre o 15% e o 20% do diñeiro para a saúde mundial decide cancelalo, non é só unha medida ou toma de decisións, senón que mata, como emprender guerras.

De feito, a este infanticidio económico engádese outra maldade, máis clara e máis rápida, como é o falecemento de moitos nenos en Gaza, rexistrado e denunciado por todas partes. Gaza é hoxe o expoñente do que pasa cando o coidado infantil deixa de ser prioritario e pasa a disfrazarse de “dano colateral”, como adoitan dicir nestes casos os agresores. Pero non fai falta entrar en xuízos políticos para verificar un suceso: ademais das bombas, cando alimentarse supón unha odisea, a auga potable escasea e a asistencia sanitaria non pode exercer a súa labor, os nenos perecen.

Segundo o informe, as zonas do falecemento infantil seguen un esquema evidente. África subsahariana e Asia do sur xuntan o 80% dos óbitos; lugares onde se xuntan diferenzas socioeconómicas extremas, debilidade institucional e un efecto crecente de sucesos climáticos terribles. A mortalidade infantil é un aviso saudable, si, pero tamén é un aviso económico, xa que mostra as fraquezas estruturais do mundo.

Conviría lembrar algo que rara vez aparece nos debates orzamentarios: a supervivencia infantil é unha das inversións con maior retorno social e económico. Cada neno que sobrevive é un futuro adulto que poderá estudar, traballar, innovar, soster comunidades e contribuír á resiliencia económica do seu país. A mortalidade infantil, en cambio, perpetúa o círculo vicioso da pobreza, inestabilidade e dependencia exterior. Ningunha estratexia de desenvolvemento pode prosperar sobre un chan demográfico erosionado.

A directora executiva de Unicef resumiuno cunha frase que debería ser un recordatorio permanente: “Ningún neno debería morrer por enfermidades que sabemos como previr”. E, con todo, está a ocorrer. Non por falta de coñecemento, senón por falta de vontade.

A economía global demostrou que pode mobilizar billóns para rescatar bancos, soster mercados ou financiar guerras. Pero cando se trata de soster a vida máis elemental —a dun recén nado—, a vontade disólvese.

Por iso está claro que hai algo peor que pegar a un neno: construír un sistema económico e social que permite que millóns deles morran sen necesidade. Non é un problema sanitario, é un síntoma de prioridades económicas. A mortalidade infantil non crece por azar, senón cando se recortan recursos e axudas, cambiándoas ademais por bombas.

A pregunta é se estamos dispostos a corrixilo antes de que as cifras de 27 millóns de nenos, 20.000 ao día, 800 cada hora, 14 por minuto deixen de ser unha advertencia e se convertan nun epitafio colectivo.