O xarrón, as formigas e os moi listos que o axitan

¡Ei Tecnófilos! Que está a pasar por aí? A historia é sinxela. Tan sinxela que dá rabia. Cen formigas vermellas, cen formigas negras, un xarrón de cristal. Quietude absoluta. Ninguén loita. Ninguén morre. Todo en orde. Ata que alguén sacode o xarrón. E entón, sangue —ou o máis parecido ao sangue de formiga— por todas partes. As vermellas matando ás negras. As negras matando ás vermellas. Convencidas de que o inimigo é o outro. E non. O inimigo é o que sacode o xarrón.

Imos tentar aprender algo, porque esta metáfora non é poesía barata nin frase de cunca de almorzo. É un manual básico de enxeñaría social explicado para que o entenda calquera que aínda conserve algo de pensamento crítico.

En canto hai caos, o cerebro primitivo toma o control. Nos humanos tamén. Ruído, medo, incerteza, enfado. O entorno volve hostil e buscamos culpables rápidos. Non os correctos, os rápidos. O veciño. O que pensa distinto. O que vota distinto. O que naceu noutro ano, noutro barrio ou con outro saldo na conta corrente.

E mentres tanto, o que sacode o xarrón nin se mancha as mans. Aquí é onde a cousa deixa de ser anecdótica e volve perigosa. Porque non estamos a falar de formigas. Estamos a falar de sociedades enteiras deseñadas para vivir permanentemente axitadas. Crises encadeadas. Alarmas constantes. Emerxencias que nunca rematan. Todo é urxente, todo é grave, todo é emocional. Non hai tempo para pensar. E cando non hai tempo para pensar, alguén xa pensou por ti.

O truco é vello, pero segue funcionando. Divide, enfronta e observa. Homes contra mulleres. Xóvenes contra vellos. Autónomos contra traballadores por conta allea. Público contra privado. Ciencia contra fe. Campo contra cidade. Sempre dous bandos. Sempre un relato simplificado. Sempre unha excusa para que non mires cara arriba, nin cara atrás, nin cara os números.

Porque se miras os números, o xarrón comeza a verse. O xarrón é a débeda eterna. O xarrón é a burocracia que non produce nada pero decide sobre todo. O xarrón é a mediocridade institucionalizada, esa que premia a obediencia e castiga a competencia. O xarrón é o cidadán infantilizado, entretido e enfadado a partes iguais. E o que o sacode adoita chamarse regulador, salvador, líder ou experto. Da igual o nome. O efecto é o mesmo.

E ollo, aquí vén a parte que máis molesta: ninguén nos obriga a reaccionar como formigas. Ninguén. Poderiamos parar. Poderiamos observar. Poderiamos preguntarnos quen gaña con este enfrontamento constante. Poderiamos sospeitar cando todos os titulares empurran na mesma dirección emocional. Poderiamos desconfiar cando a solución sempre pasa por ceder un pouco máis de liberdade, un pouco máis de diñeiro ou un pouco máis de criterio propio.

Pero iso esixe algo que escasea: responsabilidade individual. Pensar cansa. Dudar incomoda. Saír do bando propio ten custo social. E aí está a verdadeira sacudida do xarrón: conseguir que prefiras ter razón cos teus antes que entender a realidade. Converter a identidade en trinchera. Facerte crer que discrepar é traizoar e preguntar é perigoso.

Por iso esta historia funciona tan ben. Porque non sinala só ao poder. Sinala a nós cando aceptamos o xogo. Cando repetimos consignas como papagaios. Cando compartimos indignación prefabricada. Cando atacamos ao de enfronte sen preguntarnos quen puxo o escenario, as luces e o guión.

Non vai de boísmo. Non vai de levarnos todos ben. Vai de algo moito máis serio: deixar de ser útiles ao que sacode o xarrón. Recuperar a calma intelectual. Volver pensar en frío. Analizar incentivos, non intencións. Seguir o rastro do diñeiro, da normativa e do control. Alí adoitan estar as respostas.

O día que suficientes persoas decidan non loitar entre elas cando o chan treme, ese día o que axita o xarrón queda sen espectáculo. E sen poder. Por iso esforce tanto en que nunca esteamos quietos.

O silencio, a reflexión e o criterio propio son revolucionarios. Moito máis que calquera consigna berro.

¡Póñome tecnoloxizado!