Ensinar mellor sen ensinar máis: o método Simplicity Lab na Universidade

No meu recente aterrizaxe na Universidade da Coruña levo tempo dándolle voltas a unha idea sinxela e, á vez, esixente: se a universidade me formou, a miña mellor forma de devolvelo non é repetir o de sempre con máis volume, senón tentar ensinar doutra maneira, con máis intención.

Simplicity Lab nace desa convicción e dun diagnóstico que non convén barrelo baixo a alfombra: a asistencia á clase é baixa. Non o digo como reproche moral, senón como diagnóstico operativo. Cando falta presenza, falta fricción produtiva, falta contraste e falta ese adestramento con supervisión que fai que un concepto pase de soar ben a funcionar na cabeza. A pregunta, entón, non é «por que non veñen», senón «que tería que pasar para que vir mereza a pena, mesmo cando a axenda aperta».

A resposta é deseño. Non clases máis longas nin profesores con superpoderes, senón un formato deliberado de valor: un laboratorio de Aprendizaxe Baseada en Retos (ABR) que persegue menos acumulación de apuntes e máis transferencia real do aprendido, porque a economía —e case calquera disciplina— non se domina por contemplación, senón por uso.

Menos apuntes, máis impacto.» Esta frase guía todas as decisións didácticas de Simplicity Lab

E a evidencia empírica empurra na mesma dirección: amplos análises en educación universitaria en diversos campos atoparon melloras consistentes en rendemento e menor taxa de suspensos cando se empregan metodoloxías activas fronte á clase exclusivamente expositiva (respaldo por meta-análise como o de S. Freeman et al. (2014) en PNAS, que mostra arredor dun +6% en rendemento en exames e unha redución significativa da taxa de suspensos con metodoloxías de aprendizaxe activa fronte a clases expositivas tradicionais). Non se trata de entreter; trátase de aprender mellor con menos fricción e máis práctica deliberada.

Simplicity significa eliminar o accesorio para poder traballar con máis profundidade o esencial

Os seis bloques de Simplicity Lab

Cada sesión estrutúrase en seis bloques con proporcións deliberadas. Cada bloque ten un nome, un propósito e un peso temporal pensado para maximizar a transferencia do aprendido.

A lóxica é sinxela: comezas pensando, non en piloto automático; fijas os conceptos clave sen rodeos; aplícaos a un problema real; usas a IA para afiar a análise; defendes a túa postura ante outros; e marchas con tres ideas e unha competencia explícita que adestraches. O coñecemento que non se move oxídase.

A lóxica é sinxela: comezas pensando, non en piloto automático; fijas os conceptos clave sen rodeos; aplícaos a un problema real; usas a IA para afiar a análise; defendes a túa postura ante outros; e marchas con tres ideas e unha competencia explícita que adestraches. O coñecemento que non se move oxídase.

O Parlamento Económico UDC: onde a aula convértese en institución

A peza que fai de ponte entre o académico e o real é o reto que vertebra o curso: o Parlamento Económico UDC, unha simulación de debate parlamentario sobre temas macroeconómicos de actualidade.

Que fan os estudantes? Constrúen argumentos sobre políticas económicas reais, anticipan contraargumentos, sostéñenos con datos e comunícanos con claridade, sen perder o respecto pola complexidade. Non se trata de opinar; trátase de pensar con rigor, soster propostas con evidencia e comunicar decisións como esixe calquera espazo público de responsabilidade.

Por que importa? Porque o Parlamento ten unha ambición que vai máis aló da aula. Por unha banda, conecta o talento novo coas institucións, para que os estudantes aprendan a operar onde se decide. Por outra, achega a universidade á empresa e a empresa á universidade, de xeito que o criterio formado na aula se contraste con problemas, restricións e decisións reais. No fondo, buscamos que o criterio dos mozos —ben traballado, ben argumentado e contrastado— chegue onde se decide, e que o aprendido non quede nun exame, senón que se converta en valor para a sociedade e para a economía.

Cando o estudante deixa de contestar e comeza a defender, a economía deixa de ser un temario e pasa a ser unha ferramenta

E aquí ocorre algo valioso: cando o estudante se equivoca en público, pero con método, o erro deixa de ser un tropezón e pasa a ser un activo formativo.

Intelixencia artificial con criterio humano

En Simplicity Lab, a IA non é un atallo para pensar menos, senón un espello para pensar mellor. Serve para propoñer alternativas, resumir posicións, suxerir fontes, detectar inconsistencias ou sesgos e acelerar iteracións, pero nunca substitúe o xuízo profesional.

A IA é a bicicleta eléctrica da mente: axuda, pero hai que pedalear

Por esta razón, Simplicity Lab dedica un bloque específico á alfabetización e gobernanza en IA, proceso de uso responsable e sesgos, porque a ferramenta que non se entende termina mandando máis do que axuda.

Este enfoque non é só unha preferencia metodolóxica. A propia UNESCO publicou unha guía que defende exactamente un enfoque centrado na persoa para o uso de IA xerativa en educación, con validación ética, coidado da privacidade e deseño pedagóxico consciente. E o marco regulatorio europeo, co Regulamento de Intelixencia Artificial, está a empurrar na mesma dirección: unha IA fiable, centrada no ser humano e con protección de dereitos. Esa brúxula non é retórica; é marco de xogo.

Cinco competencias, non como engadidos, senón como vehículo

A consecuencia práctica de todo o anterior é que en Simplicity Lab adestramos cinco competencias de forma explícita: pensamento analítico e crítico, resiliencia e xestión do tempo, cultura de IA, comunicación profesional e traballo en equipo. Non son complementos decorativos; son o vehículo natural para dominar os fundamentos.

E o máis relevante é que este enfoque non esixe clases máis longas. Esixe deseño. Deseñar boas preguntas, deseñar casos que obrigan a elixir, deseñar peches que convertan a sesión en aprendizaxe que o alumno leva consigo. Ao final, a intención é que o estudante poida saír da aula e responderse algo moi humano: que sei facer agora que onte non sabía facer?

Tres ideas para quen queira comezar mañá

Se alguén quixese probar este enfoque mañá mesmo —nunha clase, nun equipo ou mesmo na súa propia rutina de aprendizaxe—, estas son as tres palancas que máis impacto xeran:

1. Transforma calquera tema nunha decisión.

Non preguntes «que é X»; pregunta «se vostede tivese que decidir entre X e Y con estes datos, que faría e por que?». Obriga a elixir e a xustificar a elección cun dato, aínda que sexa imperfecto. A claridade nace de elixir.

2. Usa a IA como un segundo par de ollos, non como unha segunda cabeza.

Pídeche que busque contraexemplos e debilidades do teu argumento antes de pulilo. Que desafíe a hipótese, non que a confirme. Así a ferramenta fortalece o criterio en vez de substituílo.

3. Pecha cada sesión con tres ideas accionables e unha habilidade adestrada.

O que non se consolida pérdese. Se o alumno non pode nomear que aprendeu a facer, probablemente non o aprendeu.

John Dewey escribiu que a educación non é preparación para a vida, senón a vida mesma. Simplicity Lab intenta tomarse esa idea en serio: que cada sesión sexa, a pequena escala, un fragmento da vida profesional que espera ao estudante.