ACS (Florentino Pérez) reclamou sobrecustos en obras do AVE a Galicia investigadas por cártel

Unha obra de máis de 100 millóns do AVE a Galicia vive unha irónica situación xudicial, na que uns maxistrados avalían se as construtoras adxudicatarias deben percibir de Adif unha compensación polos sobrecustes derivados da súa execución; mentres outros valoran se o proceso de contratación estivo afectado por un cártel que xa foi sancionado pola Comisión Nacional dos Mercados e a Competencia con multas de 200 millóns repartidas entre seis compañías. Ese é o escenario no tramo Prado-Porto, na provincia de Ourense, que desenvolveu Vías y Construcciones, unha das filiais de cabeceira de ACS, xunto á valenciana Torrescámara e a andaluza Vimac.

Dragados, Acciona, Ferrovial, FCC, OHLA, Sacyr e a quebrada Isolux-Corsán. Concretamente, o superregulador sitúa esta obra entre aquelas nas que as construtoras compartiron traballos técnicos (OHLA, Sacyr e unha empresa non incoada) para a presentación das ofertas, que é unha das condutas polas que dá por acreditado o cártel.

Pois ben, nesa mesma obra, a filial do grupo de Florentino Pérez, multado pola participación no suposto cártel de Dragados, reclamou en dúas ocasións pola vía xudicial sobrecustes, debido aos múltiples atrasos que tivo que afrontar na construción da plataforma e á variación no proxecto que introduciu Adif. A peripecia xudicial ourensá non debe sorprender tanto se se ten en conta que as supostas prácticas colusorias estendéronse durante máis de 25 anos e que as licitacións do Ministerio de Fomento e Adif estiveron entre as máis afectadas, segundo detallou Competencia. De feito, algo similar ocorre coa desaparecida Isolux, que tamén reclamou sobrecustes xunto a Taboada y Ramos (que nada ten que ver co cártel) no túnel do Corno vía dereita, un contrato no que tamén se produciron traballos técnicos conxuntos para a preparación das ofertas, segundo a investigación.

Tampouco son precisamente infrecuentes as reclamacións por sobrecustes, sobre todo, no despregamento da alta velocidade de Adif, que a peche de 2024 tiña provisionados 655 millóns para atender este tipo de litixios.

O optimismo de Florentino Pérez e FCC

A resolución de Competencia, de xullo de 2022, resultou impactante pola duración do teórico cártel e polos protagonistas, xa que sancionou a seis das principais construtoras españolas. Desde 1992, este grupo de empresas reuníase semanalmente para analizar as licitacións de obra pública, decidir a cales se ían presentar, compartir traballos para a elaboración das ofertas técnicas e intercambiar información comercial sensible. “Trátase de prácticas cuxos efectos foron especialmente daniños para a sociedade, xa que afectaron a miles de concursos convocados por administracións públicas españolas para a construción e edificación de infraestruturas como hospitais, portos e aeroportos, estradas, etc.”, dicía a entidade que preside Cani Fernández no seu comunicado.

Dos 200 millóns en sancións, a Dragados tocoulle a peor parte, cunha multa de 57,1 millóns; FCC, de 40,4 millóns; Ferrovial, de 38,5 millóns; Acciona, de 29,4 millóns; OHLA, de 21,5 millóns; e Sacyr, de 16,7 millóns. A execución das sancións foi paralizada na Audiencia Nacional unha vez que as compañías recorreron. Albergan certo optimismo sobre a resolución do caso. O grupo que preside Florentino Pérez sinala na súa memoria, por exemplo, que ve “remota” a posibilidade de que o procedemento xudicial xere un impacto negativo significativo na compañía. FCC di que “a conduta obxecto de sanción non só non infrinxe ningún precepto (incluíndo os contidos na lei de competencia) senón que ademais é unha conduta que contribuíu a unha maior eficiencia e aforro nos custos das licitacións“. Ferrovial afirma, tamén na súa memoria anual, que o resultado do litixio «non será desfavorable», polo que decidiu non provisionar importe algún.

Pinchazo de ACS na Audiencia Nacional

Alén da suspensión da execución das multas, a Audiencia Nacional aínda debe pronunciarse sobre a verosimilitude do cártel identificado por Competencia. O que si resolveu son varias reclamacións por sobrecustes. En 2020, a UTE de Vías y Construcciones perdeu unha reclamación de 6,6 millóns, e o pasado 27 de outubro outra sobre a mesma obra da plataforma Prado-Porto de 1,7 millóns. O certo é que os de Florentino Pérez pasaron un auténtico vía crucis no macizo galego. Ata o punto de que o prazo de execución inicial de 34 meses se converteu en 79 meses, e a finalización prevista en 2015 foi ata o 2019. No desenvolvemento do contrato aprobaron cinco ampliacións de prazo e produciron dúas suspensións temporais, unha parcial e outra total. Todo para facer fronte ao squeezing, unha deformación do contorno por desprazamento de material durante a escavación, problema ao que era especialmente sensible a falla de Laza.

Tais adversidades non conmoveron á Sala do Contencioso, que rexeitou culpar a Adif dos sobrecustes. Apoióuse en dous argumentos: que o proxecto inicial xa contemplaba potenciais problemas xeolóxicos, como podería ser o squeezing; e que a modificación do proxecto construtivo consistiu basicamente no acordado en reunións entre as partes, “polo que dificilmente pode falarse de indefinición técnica dos traballos autorizados”, di a sentenza.