O novo imperialismo non vai de fronteiras.

Durante décadas interpretamos a xeopolítica como unha loita por territorios. Fronteiras, soberanía, bandeiras. Con todo, o que está a ocorrer no Ártico responde a unha lóxica moi distinta, marcadamente económica. Trátase dunha competencia por rutas, nodos loxísticos e tempo. Non estamos ante un novo orde westfaliano, senón ante algo moito máis antigo e moderno á vez. É a Liga Hanseática do século XXI.

Na Idade Media, a Hansa non dominaba grandes extensións de terra. Dominaba portos, corredores marítimos, puntos de paso e regras de acceso, factores moito máis rendibles que os territorios. Quen controlaba Lübeck, Hamburgo ou Bruxas non necesitaba conquistar reinos, pois tiña o poder de decidir quen comerciaba, canto pagaba e a que velocidade se movían as mercadorías.

E iso é exactamente o que hoxe está en xogo no Ártico. Rusia non necesita anexionar nada para ser o actor dominante. Bástalle con controlar a Northern Sea Route: rompexeos, portos, permisos, estacións e bases. China non ten territorio alí, pero inviste, incrustase na rede e compra influencia loxística. Actúa ao máis puro estilo do gran mercador hanseático. Estados Unidos, pola súa banda, intenta asegurar un nodo crítico -Groenlandia- para non quedar fóra da nova rede de tránsito global. E Europa achega portos, tecnoloxía e mercado, pero sen unha estratexia propia de control de rede.

A obsesión de Donald Trump con Groenlandia encaixa mellor nesta lóxica que na do vello imperialismo territorial. Non se trata de engadir unha bandeira máis ao mapa, senón de asegurarse un punto de veto nunha das grandes rutas comerciais do século XXI. No seu mundo -e o noso- onde a rivalidade con China é evidente e a erosión das regras multilaterais manifesta, quen controla os nodos controla moito máis que quen controla a terra. E el sábeo perfectamente. Trump non é un tolo nin un matón, senón un actor hanseático nun sistema que xa non é westfaliano. Non quere gobernar países, senón facer que dependan das súas rutas, o seu dólar, a súa protección e os seus mercados, exactamente como facían Lübeck ou Hamburgo no século XIV.

Para a Hansa, reducir días de navegación, evitar peaxes e garantir escolta era unha vantaxe decisiva. O panorama de hoxe non é moi distinto. A ruta ártica que conecta Asia e Europa supón 18–20 días de navegación, fronte ás 35–45 do canal de Suez. Esta evidencia inflúe en custos loxísticos, inventarios, seguros e dependencia. Se a iso lle sumamos a tensión das cadeas de subministración nunha economía global, é fácil deducir que o tempo é poder.

Por iso Groenlandia importa tanto. Non é un gran mercado nin unha potencia militar, pero é un nodo estratéxico. Controla acceso, loxística e capacidade de negociación. En termos económicos, é máis Hamburgo que un Estado soberano. E este esquema remítenos ao neomedievalismo, cada vez máis presente en relacións internacionais. Un mundo onde a soberanía é difusa, as regras varían segundo a ruta e Estados, empresas e alianzas se superpoñen. O Ártico non terá unha autoridade única, senón corredores funcionais con normas distintas, segundo quen os use e quen os protexa.

Para Europa, a situación dista de ser cómoda. A vantaxe -se sabe usala- é que esta película xa a vimos. A Liga Hanseática foi próspera, pero acabou superada por Estados que entenderon que o comercio sen poder estratéxico serve de pouco. A UE corre hoxe o mesmo risco: ser rica, aberta e interdependente… pero depender de redes que outros controlan. Nesta nova liga de rutas, quen non controla os nodos, paga peaxe.