Referente pioneiro da economía circular local

O Atlas Urbano da Sostibilidade en Galicia demostra que as fendas que nos separan de Europa non son un lastre xeográfico, senón unha axenda de traballo pendente. A maioría dos retos detectados dependen de decisións de política pública municipal que poden activarse xa.

Como coordinador desta iniciativa, compláceme presentar a cuarta edición do Atlas Urbano da Sostibilidade en Galicia. Desde o seu inicio en 2023, o noso compromiso foi informar do estado das nosas cidades a través das evidencias estatísticas. Pero o que aquí se pon a disposición non é só un informe máis; é un exercicio de vanguardia metodolóxica, que sitúa as urbes galegas nun mapa de análise onde moi poucas cidades europeas o lograron.

Ás veces, a sostibilidade débatea en foros nacionais ou rexionais, pero esquécease que a economía circular conséguese ou non na rúa: no colector que o cidadán ten a cen metros da súa casa ou na eficiencia da rede de auga que nos abastece. Con todo, existe unha barreira que se repite: a falta de datos municipais homologables. Mentres que a Unión Europea dispón de métricas precisas para os estados, o baleiro informativo a escala local en España é a nota dominante.

Por iso, este Atlas é pioneiro. Decidimos non agardar a que as estatísticas oficiais baixen ao nivel do concello e construímos nós mesmos os indicadores necesarios para medir a realidade urbana en Galicia a este respecto.

O esforzo metodolóxico desta edición foi, polo tanto, a nota predominante. E, a pesar das dificultades, conseguimos aliñarnos co Marco de Seguimento da Economía Circular da Comisión Europea. A través dun sistema de 45 indicadores únicos e o uso de aproximacións funcionais (proxies), este Atlas ofrece un informe tecnicamente robusto deses estándares europeos.

Para achegarnos á presión que exercemos sobre os recursos, analizamos o consumo de auga, a xeración de residuos e a relación de cada cidade co seu espazo natural e as súas infraestruturas básicas. Para medir a circularidade, reunimos taxas de reciclaxe, porcentaxes de impropios (os residuos nos colectores equivocados), o tecido empresarial verde ou o uso modal do transporte. O resultado é unha radiografía comparativa que permite analizar as nosas cidades segundo o seu comportamento circular, falando a mesma linguaxe conceptual que Bruxelas.

En Galicia, a taxa de circularidade apenas alcanza o 15 %, o que significa que só aproveitamos esa pequena parte dos recursos que utilizamos, situándonos aínda moi lonxe do 65 % que a Unión Europea marca como obxectivo para 2035. O informe tamén revela que nas urbes galegas respírase mellor do que se descansa, cunha calidade do aire superior á acústica; e, ademais, lembra unha asignatura pendente: seguimos gastando auga moi por riba da media europea.

Pero este Atlas tamén demostra que as fendas que nos separan de Europa non son un lastre xeográfico, senón unha axenda de traballo pendente. A maioría dos retos detectados dependen de decisións de política pública municipal que poden activarse xa: desde a mellora na transparencia informativa ata a implantación definitiva da recollida de biorresiduos ou o pago por xeración dos mesmos. 

Este último punto, coñecido internacionalmente como ‘pay-as-you-throw’, suporá, sen dúbida, un reto de aceptación social. Con todo, esa cultura da responsabilidade é imprescindible: precisamos que a taxa de lixo deixe de ser un recibo plano e se converta nun incentivo directo para quen mellor recicla.

En resumo, espero que este documento sirva como folla de ruta para facer máis sostibles as nosas cidades. Pero lograr unha economía circular hai que conseguila entre todos, desde as autoridades competentes á cidadanía.