A miopía do gas: unha fractura na autonomía estratéxica de Europa

Nos corredores de Bruxelas resoa estes días un debate tan intenso como un tremor sísmico, un que definirá a estabilidade do noso futuro enerxético. Tras a agresión rusa a Ucraína, a Unión Europea viu-se obrigada a mirar cara o seu subsolo, a cuestionar os alicerces da súa dependencia. Con todo, as réplicas desa crise parecen empurrarnos na dirección equivocada. A recente proposta de revisar o mercado eléctrico e o sistema de comercio de emisións (ETS), aínda que necesaria, corre o risco de converterse nunha solución a curto prazo que, lonxe de aumentar a nosa autonomía, aprofunde as fallas da nosa vulnerabilidade estrutural.

Algúns líderes europeos, presionados polos altos custos enerxéticos, claman por reformas que, en esencia, buscan maquillar o síntoma —o prezo da electricidade— sen atacar a enfermidade: a nosa adicción aos combustibles fósiles. Países como Alemaña ou Italia, cunha forte dependencia do gas, propoñen medidas que no pasado recente rexeitaban, unha miopía política que ignora a verdadeira raíz do problema.

Como xeólogos, estamos acostumados a ler a historia da Terra para anticipar o seu futuro. E o que o noso subsolo nos di é que construímos a nosa prosperidade sobre unha base xeoloxicamente inestable. A dependencia do gas, xa sexa o gas ruso de onte ou o gas natural licuado (GNL) norteamericano de hoxe, é unha trampa estratéxica. Cambiar un provedor por outro non é gañar soberanía, é simplemente cambiar de grillos. A recente sumisión enerxética de Europa, comprometéndose a compras masivas de gas e petróleo dos Estados Unidos obtidos mediante fracking, átanos a un aliado cuxos intereses non sempre son os nosos.

E por se a dependencia do GNL norteamericano non fose suficiente advertencia, a xeopolítica volve a lembrarnos a fraxilidade do noso modelo. A recente escalada de tensión con Irán e o consecuente peche do Estreito de Ormuz —arteria vital pola que circula unha quinta parte do gas e o petróleo mundial— é un novo tremor sísmico que pon en xaque a seguridade de subministro de Europa. Este episodio demostra, unha vez máis, que a volatilidade non é un atributo exclusivo do gas ruso. Calquera disrupción nun punto quente do planeta pode desencadear un tsunami de prezos e deixar a Europa á mercé de eventos que non controla. A miopía estratéxica non consiste só en cambiar de provedor, senón en crer que calquera provedor externo, por moi aliado que pareza, nos illará da inestabilidade xeolóxica e xeopolítica do taboleiro mundial. A única resposta estruturalmente sólida é a que yace baixo os nosos pés.

Estamos “gasificando” a nosa transición dixital e enerxética, creando un círculo vicioso perverso: para alimentar a intelixencia artificial e os centros de datos, demandamos máis gas, que á súa vez importamos da mesma potencia que domina esa revolución dixital. É unha fractura aberta na nosa autonomía estratéxica. Estamos ignorando a inmensa riqueza que yace baixo os nosos propios pés.

A verdadeira autonomía non se importa, explórase e desenvólvese. Europa ten un potencial extraordinario e diverso que estamos obrigados a investigar. A resposta á nosa dependencia non está nos metaneiros que cruzan o Atlántico, senón no noso propio subsolo. Falo da enerxía xeotérmica, o calor da Terra, unha fonte de enerxía limpa, constante e, sobre todo, autóctona.

Segundo datos recentes, a enerxía xeotérmica podería cubrir ata o 42% da enerxía fósil da UE. Grazas aos Sistemas Xeotérmicos Mellorados (EGS), xa non estamos limitados a zonas volcánicas. Países como Hungría, Alemaña ou Francia teñen un potencial inmenso esperando a ser liberado. Esta non é unha quimera tecnolóxica; é unha realidade xeolóxica que ofrece unha alternativa estable e a prezos competitivos, illada da volatilidade dos mercados de combustibles fósiles.

Con todo, en Europa e en España enfrontámonos a unha maraña burocrática que paraliza a investigación dos nosos propios recursos. E aquí convén sinalar unha paradoxa especialmente chamativa: mentres importamos gas de terceiros países a prezos desorbitados, España prohíbe desde 2021 calquera nova exploración ou investigación de hidrocarburos no seu propio territorio. Independentemente da posición que cada un teña sobre o uso final destes recursos, vetar mesmo o coñecemento do subsolo é unha decisión que non pode calificarse máis que de xeoloxicamente irresponsable. Non saber o que temos baixo os pés non fai que desapareza a nosa dependencia; simplemente impídenos tomar decisións informadas sobre o noso propio futuro enerxético. A Lei Europea de Materias Primas Críticas é un paso na dirección correcta, pero debe ir acompañada dunha vontade política decidida para superar debates estériles e apostar polo coñecemento.

Como defendemos desde a Federación Europea de Xeólogos (EFG), é imperativo reintegrar a xeoloxía na toma de decisións. Necesitamos fortalecer as institucións que velan polo subsolo, axilizar os permisos de investigación e, sobre todo, educar á sociedade e aos nosos líderes sobre o potencial que encerra. Investir en xeoloxía é investir en seguridade, en sustentabilidade e en soberanía.

A Terra fala connosco constantemente a través das súas rochas, dos seus recursos e dos seísmos que provocan as nosas malas decisións. A elección é clara: podemos seguir aplicando parche a unha fractura que non deixa de medrar, profundando a nosa dependencia, ou podemos cimentar o noso futuro sobre a rocha sólida dos nosos propios recursos. A autonomía enerxética de Europa non se negocia en despachos afastados, perfórase aquí, na casa.